🎯 Missiya: Maktab kompost uyumini derazalardan hid yetmaydigan qaysi joyga qo‘yamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariSalom, 5-B! Maktab tomorqasi uchun kompost uyumi yasaymiz. Faqat uni deraza yonidan uzoqroqqa qo‘yish kerak — qayerga, jamoa hal qiladi.
A
AnvarHisob-kitob: o‘simlik qoldiqlaridan 47 kg yig‘dik. Taqribiy qiymat: 40 < 47 < 50, ya’ni 40 — quyi, 50 — yuqori .
M
Malika qoidasi: tashlab ketiladigan birinchi raqam 5, 6, 7, 8, 9 bo‘lsa, oldingisiga 1 qo‘shamiz; 0, 1, 2, 3, 4 bo‘lsa, o‘zgarmaydi. 47 ≈ 50.
J
JasurO‘nli kasrlarda ham shunday: 2,68 ≈ 2,7 (o‘ndan birlargacha), chunki tashlanadigan raqam 8.
Siz
Demak, uyum uchun taxminan 50 kg qoldiq bor ✅
Matematika
🔒Qulf 1: Taxminan 50 kilogramm
Topshiriq: 2,68 sonini o‘ndan birlargacha yaxlitlang.
Z
ZarinaTexnologiyada o‘g‘itlarni o‘tdik. Tuproq unumdorligini oshirish uchun solinadi: va .
A
AnvarMahalliy o‘g‘itlarga go‘ng, torf, chirindi, o‘simlik va hayvon qoldiqlari kiradi; unda o‘simlikka kerak hamma oziq bor. Mineral o‘g‘itlar azotli, fosforli, kaliyli, kimyo zavodlarida ishlab chiqariladi.
M
MalikaAzot barg va poyaning tez o‘sishini ta’minlaydi; fosfor va kaliy hosilni oshiradi, tez pishishga yordam beradi. — o‘simlik qoldiqlarining aralashmasi, chiriganidan keyin o‘g‘itga aylanadi.
J
JasurKartoshka, g‘alla, poliz ekinlarini ham o‘rgandik: kartoshkada taxminan 20 % kraxmal bor, da urug‘ 3–4 kunda unadi.
Siz
Chiriyotgan uyum hid chiqarishi mumkin. Uni derazadan uzoqroq qo‘yamiz.
Texnologiya
🔒Qulf 2: Kompost va o‘g‘it
Topshiriq: Qaysi o‘g‘itda o‘simlikka kerak barcha oziq bor?
🔑 Kalit: Kompost o‘simlik qoldiqlaridan hosil bo‘ladi va chiriyotganda hid chiqarishi mumkin, shuning uchun deraza yonida bo‘lmasin.
Seshanba
M
MalikaOilamizda hisoblagich ko‘rsatkichini dadam bilan birga yozamiz — o‘zimiz simlarga tegmaymiz. Suv hisoblagichi: oy boshida 215 m³, oy oxirida 227 m³.
JasurTo‘lov = sarf · . Tarif o‘zgarib turadi, shuning uchun masalada beriladi. Bizning masalada 1 m³ = 1800 so‘m: 12 · 1800 = 21 600 so‘m.
Z
Zarina va jadvali: daromad 3 000 000, xarajat 2 650 000 so‘m bo‘lsa, jamg‘arma 3 000 000 − 2 650 000 = 350 000 so‘m.
Siz
Suv, gaz va elektrni tejash oila xarajatini kamaytiradi va tabiatni asraydi.
Matematika
🔒Qulf 3: Oila byudjeti
Topshiriq: Suv sarfi 12 m³, tarif 1 m³ uchun 1800 so‘m. To‘lov qancha?
Z
ZarinaKompost haqida lug‘atdan qidirdim. da bosh so‘zlar bosh harflarda, alifbo tartibida beriladi.
M
MalikaBosh so‘zdan keyin kvadrat qavsda kelib chiqishi (arabcha, forscha…), so‘ng ma’nolari 1., 2. deb raqamlanadi, ko‘chma ma’nolari alohida ko‘rsatiladi. Masalan: OLMA — 1. Daraxtda o‘sadigan yumaloq shirin meva. 2. Shu mevaning daraxti.
A
AnvarYaqin ma’noli so‘zlar alohida izohlanadi: «maqtamoq» — yaxshi tomonlarini aytib ko‘tarmoq; «xushomad qilmoq» — foyda uchun keragidan ortiq maqtamoq. Birinchisi ijobiy, ikkinchisi salbiy.
J
JasurMatn: Mahmud Koshg‘ariy XI asrda yashagan tilshunos olim, «Devonu lug‘otit turk» asarini yozgan — turkiy tillarning qadimiy lug‘ati.
Ona tili
🔒Qulf 4: Izohli lug‘at
Topshiriq: Qaysi so‘z salbiy munosabatni bildiradi?
Chorshanba
M
MalikaBiologiyada larni o‘tdik: tashqaridan tirik organizmga ta’sir qiluvchi omillar. Ular uch xil.
A
AnvarAbiotik omillar — jonsiz tabiat: yorug‘lik, namlik, harorat. Biotik omillar — tirik organizmlarning bir-biriga ta’siri. Antropogen omillar — inson faoliyati.
Z
ZarinaTabiiy jamoada o‘simlik yoki boshqa hayvon bilan oziqlanadi, esa qoldiqlarni chiritadi. Kompostda aynan ular ishlaydi.
J
JasurUlar uchun namlik va harorat muhim: quruq va sovuq uyumda kompost sekin pishadi.
Siz
Uyum nam bo‘lsin, lekin ho‘l emas. Nam — abiotik omil 👍
Biologiya
🔒Qulf 5: Chiritadiganlar
Topshiriq: Namlik qaysi omil turiga kiradi?
🔑 Kalit: Kompostni chiritadigan organizmlar (redutsentlar) namlik va issiqlikni yaxshi ko‘radi, shuning uchun uyum o‘rtacha nam bo‘lsin.
M
MalikaGeografiyada ni chizdik: nuqtadan ufqning 8 yo‘nalishi bo‘ylab chiziqlar o‘tkaziladi, har yo‘nalishda shamol esgan kunlar masshtab bo‘yicha belgilanadi.
A
AnvarMasshtab: 1 sm = 2 kun. Eng uzun chiziq — eng ko‘p esgan . Yo‘nalish shamol qayerdan esishini bildiradi.
J
JasurMaktabimizdagi bayroq yonida 30 kun kuzatdik. Shimoldan 3, shimoli-sharqdan 4, sharqdan 5, janubi-sharqdan 3, janubdan 8, janubi-g‘arbdan 4, g‘arbdan 2, shimoli-g‘arbdan 1 kun.
Uyum uchun uchta joy: A — deraza shimolida, B — janubida, C — sharqida. Hid faqat o‘sha tomondan shamol esganda derazaga yetadi.
Geografiya
🔒Qulf 6: Shamollar guli
Topshiriq: Qaysi yo‘nalishdan shamol eng ko‘p esgan?
🔑 Kalit: 30 kunda shamol shimoldan 3, janubdan 8, sharqdan 5 kun esgan: deraza shimolidagi uyum faqat 3 kun hidlanadi.
Payshanba
A
AnvarIngliz tili loyihasida faollik testi: “How active are you?” Javoblarga ball beramiz va qo‘shamiz — ball qancha ko‘p, shuncha faol.
M
MalikaAvstraliya Janubiy yarimsharda, shuning uchun fasllar teskari: “In Uzbekistan summer is in June. In Australia summer is in December.”
Z
ZarinaOb-havo: “What’s the weather like?” — “It’s hot / warm / cool / cold / freezing.” Hot — 35 °C dan yuqori, warm — 20–25 °C, cool — 10–15 °C, freezing — 0 dan past.
So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)
hot🥵warm🌤️cool🌬️freezing🥶
Z
ZarinaAdabiyotda Erkin Vohidovning «Nido» dostoni (1964-yil) — urushga qarshi asar. So‘zlar: , urush, qoraxat, .
A
AnvarDostonda tinchlikning qadri haqida o‘ylashga chorlanadi. Mazmunini darslikda o‘qiymiz.
M
MalikaRus tilida ikki hayvonot yozuvchisi: V. V. Bianki (1894–1959) «Первая охота» va E. I. Charushin (1901–1965) «Томка». Charushin hayvonlarni chizgan ham.
AnvarTarixda BMT haqida o‘tdik. Ikkinchi jahon urushidan keyin yangi urush bo‘lmasligi uchun 1945-yil 24-oktabrda tuzilgan.
M
MalikaMaqsadlari: dunyoda tinchlikni saqlash, xalqlar do‘stligini rivojlantirish, ochlik, kasallik va savodsizlikka birgalikda qarshi turish, tabiatni asrash, inson huquqlarini hurmat qilish.
J
JasurBosh qarorgohi — AQShning Nyu-York shahrida, tashkilotni boshqaradi. Bugun 190 dan ortiq davlat .
Z
ZarinaO‘zbekiston BMTga 1992-yil 2-martda a’zo bo‘lgan; Toshkentda BMT idorasi ishlaydi.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 9: Birlashgan Millatlar Tashkiloti
Topshiriq: O‘zbekiston BMTga qachon a’zo bo‘lgan?
S
Sinf rahbariBugun kompost uyumining joyini hal qilamiz. Qaysi variantni tanlaymiz?
A
AnvarA — deraza shimolida, B — janubida, C — sharqida. 30 kun ichida hid derazaga yetishi mumkin bo‘lgan kunlar: A uchun shimoldan esgan 3 kun, B uchun janubdan 8 kun, C uchun sharqdan 5 kun.
M
MalikaB eng yomon: 8 kun, ya’ni 30 kunning 8 tasi. C — 5 kun. A — faqat 3 kun.
Z
ZarinaA da uyum quyoshli joyda va tomorqaga yaqin bo‘lishi ham qulay. Uyumni nam tutamiz.
Siz
Qaror: A, deraza shimolida. Missiya bajarildi!
Geografiya
🔒Qulf 10: Uyumning joyi
Topshiriq: Qaysi kalit B joyni rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Kompost uyumi shimolda
Kompost uyumi chiriyotganda hid chiqarishi mumkin, shuning uchun uni derazadan uzoqlashtirish kerak. Shamollar guli 30 kunda shamol shimoldan 3, sharqdan 5, janubdan 8 kun esganini ko‘rsatdi. Hid derazaga eng kam — 3 kun yetadigan joy A, ya’ni deraza shimoli. Uyumni shu yerda yasaymiz va nam tutamiz.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Kompost o‘simlik qoldiqlaridan hosil bo‘ladi va chiriyotganda hid chiqarishi mumkin, shuning uchun deraza yonida bo‘lmasin.
Kompostni chiritadigan organizmlar (redutsentlar) namlik va issiqlikni yaxshi ko‘radi, shuning uchun uyum o‘rtacha nam bo‘lsin.
30 kunda shamol shimoldan 3, janubdan 8, sharqdan 5 kun esgan: deraza shimolidagi uyum faqat 3 kun hidlanadi.
Yulduzli savollar
47 ni o‘nlikkacha yaxlitlasak nima chiqadi?
Shamol yo‘nalishi nimani bildiradi?
O‘ylab ko‘r: agar janubdan 2, shimoldan 8 kun shamol esganda, qaysi joy yaxshi bo‘lardi?