☰ Mundarija · Matematika

Daraja va ma’lumotlar bilan ishlash

Darslar 19–20 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
20

Ma’lumotlar bilan ishlash

Darslik: 1-qism, 20-dars, 78–85-betlar
MaqsadJadval va diagrammalarni o‘qish va tuzish; so‘rov natijalarini ustunli va chiziqli diagrammada tasvirlash.
Yangi so‘zlar
jadval · tableustunli diagramma · bar chartchiziqli diagramma · line chartso‘rov · survey
Tushuntirish

Jadval ma’lumotlarni tartibli va ko‘rgazmali qiladi. So‘rov o‘tkazganda har bir javob uchun chiziqcha qo‘yiladi, so‘ng chiziqchalar soni jadvalga yoziladi. Ma’lumotni balandligi qiymatga teng ustunlar bilan tasvirlasak, ustunli diagramma hosil bo‘ladi. Gorizontal o‘qda nomlar, vertikal o‘qda tanlangan o‘lchov birligi bilan miqdorlar belgilanadi. Ustunlar eni bir xil, oralig‘i teng bo‘ladi. Ustun o‘rnida kesmalar olsak, chiziqli diagramma hosil bo‘ladi; tasmali diagrammada tasmalar gorizontal yotadi. Diagrammadan eng katta, eng kichik qiymatni topish, ayirmani va necha marta ko‘pligini aniqlash mumkin.

Namunalar
O‘qilgan kitoblar: Aziz — 6, Malika — 9, Sardor — 4, Dilnoza — 9. Jami 6 + 9 + 4 + 9 = 28 ta. Eng ko‘p o‘qiganlar Malika va Dilnoza.
Jadval: daftar 1 200 so‘m × 10 = 12 000; ruchka 2 000 × 4 = 8 000; chizg‘ich 3 000 × 2 = 6 000. Jami to‘langan: 12 000 + 8 000 + 6 000 = 26 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Sinf so‘rovi»: bolalar «Qaysi sport turini yoqtirasiz?» deb so‘raydilar, chiziqchalar bilan jadval to‘ldiradilar va daftarda ustunli diagramma chizadilar.

Mashq
1
Yuqoridagi misolda to‘rt bola jami nechta kitob o‘qigan?
2
Malika Sardordan nechta ko‘p kitob o‘qigan (9 va 4)?
3
Diagrammada bitta katak 2 ta kitobga teng. Ustun balandligi 7 katak. Nechta kitob?
4
Nima uchun ustunli diagrammada ustunlar eni bir xil bo‘lishi kerak?