🎯 Missiya: Koridor uchun qaysi o‘lchamdagi quti yasaymiz va unda nima ekamiz — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariTa’tildan qaytdingiz, xush kelibsiz! Maktab har sinfdan koridor uchun o‘simlik qutisi so‘radi. Mahalla bog‘bonlari bizga aniq 64 litr tuproq berishdi. Qutini to‘la to‘ldirmoqchimiz.
A
AnvarKub shaklidagi quti yasasak-chi? Tomoni 3, 4 yoki 5 dm bo‘lsin. Kub sig‘imi qanday topiladi?
M
Malikaa · a · a ni a³ deb yozamiz: «a kub». a · a — a², «a kvadrat». a — asos, 3 — . Daraja 2 · 5 emas: 2⁵ = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32.
Ifodada daraja bo‘lsa, avval darajani hisoblaymiz: 2 + 3² = 2 + 9 = 11. Bizga 64 kerak — 4 dm.
Matematika
🔒Qulf 1: Kub shaklidagi quti
Topshiriq: Tomoni 5 dm bo‘lgan kubga necha litr tuproq sig‘adi?
🔑 Kalit: Kub sig‘imi n³ litr: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, uni qutini to‘la to‘ldirish uchun 4 dm kub kerak.
Z
ZarinaQutiga nima ekamiz? 28 o‘quvchi o‘rtasida so‘rov o‘tkazdim: har javobga bitta chiziqcha qo‘ydim, keyin ga sonlarini yozdim.
A
AnvarJadval: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8. Jami 10 + 10 + 8 = 28 ✔
M
Malika: nomlar gorizontal o‘qda, miqdorlar vertikal o‘qda, ustunlar bir xil kenglikda va oraliqda. Masshtab birligi: bitta katak — 2 o‘quvchi.
J
JasurDiagrammadan: eng baland ustun ikkita — yalpiz va loviya, ikkalasi 10. Eng past — gul, 8. Farq: 10 − 8 = 2.
Siz
Ovozlar teng. Yalpiz bilan loviya orasidan boshqa kalit tanlaydi.
Matematika
🔒Qulf 2: So‘rov natijalari
Topshiriq: Diagrammada eng past ustun qaysi?
🔑 Kalit: So‘rov: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8, jami 28. Eng ko‘p ovoz ikkita o‘simlikka teng: yalpiz va loviya.
Seshanba
Z
ZarinaQutiga yorliq yozaman: «Bahor». Lekin «bahor»da a o‘ga yaqin aytiladi, yoziladi esa a. «Jahon»da ham shunday. Tovush bilan yozuv har doim mos kelmaydi.
M
MalikaRus tili orqali kirgan so‘zlarda urg‘usiz o aytilganda a ga o‘xshaydi, lekin o yoziladi: pomidor, kostyum. «Doktor», «traktor»da oxirgi o i ga moyil, ammo o yoziladi.
A
Anvar«Qishloq», «chiroq», «qirq», «tirnoq»da i juda qisqa aytiladi, deyarli eshitilmaydi, ammo i yoziladi. «Tovush», «sovuq», «sovun»da ikkinchi bo‘g‘inda u i kabi eshitiladi, lekin u yoziladi.
J
JasurYozuv tarixini ham takrorladik: Orxon-Enisey, arab, lotin, kirill, 1993 dan lotin asosidagi alifbo. Qadimgi Misr yozuvlarida ham savodli bo‘lish baxt keltirishi aytilgan.
Siz
Shubha bo‘lsa, imlo lug‘atidan tekshiramiz.
Ona tili
🔒Qulf 3: Imlo: eshitilgani emas
Topshiriq: Qaysi yozuv to‘g‘ri?
S
Sinf rahbariUstaxonada ishlashdan oldin qoidalar kerak. Tarixdan: — hududda yashaydigan xalqni qonun kuchi bilan boshqaradigan tashkilot. — hamma bo‘ysunadigan qoida.
A
AnvarShaharlar hunarmandchilik va savdo rivojlanganda paydo bo‘lgan. Suv, yer va savdo bahslarini hal qilish uchun boshqaruv kerak bo‘lgan. Bobil shohi Hammurabi qonunlar to‘plamini yozdirgan.
M
MalikaInglizcha: “We must wear goggles.” — majburiyat. “We mustn’t run in the workshop.” — taqiq. Must dan keyin fe’l oddiy shaklda: “He must go”, -s yo‘q.
J
JasurUy ishlari daftari: “On Monday I must water the plants.” Taklif: “Let’s go to the park on Friday.” Rad: “Sorry, I can’t. I must visit my granny.” Rozilik: “OK, great!”
Tarixdan hikoyalarIngliz tili
🔒Qulf 4: Qoidalar va qonunlar
Topshiriq: Taqiqni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Wemustn’truninthecorridor.
Chorshanba
A
AnvarDiagrammani kompyuterda chizamiz. Kompyuter qurilmalar bilan emas, lar bilan ishlaydi. Dastur — kompyuter tushunadigan buyruqlarning tartibli ketma-ketligi.
M
MalikaDastur ekranda qanday ko‘rinishi va foydalanuvchiga nima imkon berishi — uning i. Dasturiy ta’minot uch qism: tizim dasturlari, amaliy dasturlar (matn, rasm, hisob) va dasturlash tillari.
J
JasurEng muhim tizim dasturi — : kompyuter yoqilganda ishga tushadi, barcha qurilma va dasturlarni boshqaradi. Kompyuterlarda keng tarqalgani Windows (Microsoft, 1985), telefon va planshetlarda Android yoki iOS.
Z
Zarinada belgilar, vazifalar paneli, Start tugmasi va Savat bor. Oynani o‘ng yuqoridagi tugmalar bilan kichraytirish, kattalashtirish yoki yopish mumkin; sarlavha qatoridan sudrab ko‘chiramiz.
Informatika
🔒Qulf 5: Dasturlar va oynalar
Topshiriq: Kompyuter yoqilganda birinchi ishga tushadigan asosiy dastur qaysi?
A
AnvarQutining tepasi ochiq, shuning uchun 5 ta yog‘i bor, har biri 4 dm × 4 dm kvadrat. Yuzi 4² = 16 dm², besh yog‘i 5 · 16 = 80 dm². Ustaxonada 100 dm² taxta bor — yetadi. 5 dm li kub uchun 5 · 5² = 125 dm² kerak edi.
M
MalikaAvval ni tanlaymiz — tekis yog‘, barcha o‘lchamlar undan olinadi. to‘g‘ri burchak chizadi, chetga parallel chiziq chizadi. 1 m = 100 sm, ya’ni 4 dm = 40 sm.
J
JasurArralash chiziqdan 2–3 mm chetdan boshlanadi: chiziq arra izining chap tomonida qoladi. Arra tishlari ikki yonga egilgan, shuning uchun kesim polotnodan keng. Daqiqada 40–50 qo‘sh harakatdan oshirmaymiz.
Z
ZarinaTaxtani ushlagan qo‘l arradan kamida 10 mm, yaxshisi bir necha sm uzoqda. Keyin bilan tekislaymiz: silliq randa yupqa, 0,1–0,3 mm payraha oladi. Tekislikni chizg‘ich yoki go‘niya bilan tekshiramiz.
Siz
Randalashda taxta iskanjaga qisiladi. Hammasi o‘qituvchi nazoratida.
Texnologiya
🔒Qulf 6: Taxtalarni belgilaymiz
Topshiriq: Arralashni chiziqqa nisbatan qayerdan boshlaymiz?
🔑 Kalit: Besh yog‘i: 5 · 4² = 80 dm², ustaxonada 100 dm² taxta bor. 5 dm li kubga 5 · 5² = 125 dm² kerak — yetmaydi.
Payshanba
Z
ZarinaAdabiyotda Grimm aka-ukalar haqida o‘qidik: Yakob (1785–1863) va Vilhelm (1786–1859) — nemis olimlari, Getingen va Berlin universitetlari professorlari.
A
AnvarUlar xalq ertaklarini to‘plab, qayta ishlagan va 1812–1822-yillarda «Bolalar va oilaviy ertaklar»ni nashr etgan; unda ikki yuzdan ortiq ertak bor.
M
MalikaBiz «Botir tikuvchi» ertagini o‘qidik, lekin bu yerda hikoya qilmaymiz: faqat nomi.
Topshiriq: 1812–1822-yillarda «Bolalar va oilaviy ertaklar»ni kim nashr etgan?
J
JasurBiologiyada bakteriyalar: mikroskopda ko‘rinadigan mayda organizmlar. Laboratoriyada ular steril sharoitda Petri likopchasidagi oziq muhitda o‘stiriladi va ko‘z bilan ko‘rinadigan koloniya hosil qiladi.
M
MalikaShakli: — yumaloq, — tayoqcha, vibrion va spirilla — egri. Yadrosi yo‘q, shuning uchun prokariot. Yaxshi sharoitda ba’zilari har 20–30 daqiqada ikkiga bo‘linadi.
ZarinaTuganak bakteriyalar dukkakli o‘simliklar ildizida yashab, havodagi azotni o‘simlikka beradi — ikkalasiga foyda keltiradigan simbioz. Loviya dukkakli o‘simlik!
Siz
Ba’zi bakteriyalar kasallik qo‘zg‘atadi, shuning uchun ovqatdan oldin qo‘lni sovun bilan yuvamiz. Kalit: loviya tuproqni boyitadi.
Biologiya
🔒Qulf 8: Bakteriyalar
Topshiriq: Dukkakli o‘simlik ildizida yashovchi bakteriyalar qaysi?
🔑 Kalit: Tuganak bakteriyalar dukkakli o‘simlik (loviya) ildizida yashab, unga havodagi azotni beradi — ikkalasiga foyda. Loviya tuproqni boyitadi.
A
AnvarAmaliy mashg‘ulot: avval shimolni topamiz — kompas, Qutb yulduzi yoki tush paytidagi eng qisqa soya. Qolgan tomonlar o‘ng, chap va orqada.
M
MalikaAzimut bo‘yicha yurganda har bo‘lakda kompasni yana shimolga qo‘yamiz, yo‘nalish va masofani (qadamlarda) yozamiz. Qadamlar soni = masofa : qadam uzunligi.
J
JasurUstaxonadan koridor derazasigacha 24 m = 2400 sm. Qadamim 80 sm: 2400 : 80 = 30 qadam.
Z
ZarinaSxema chizamiz: masshtab 1 : 2000 bo‘lsa, 100 m = 10 000 sm : 2000 = 5 sm. Amaliy ishni faqat o‘qituvchi bilan, transportdan xavfsiz joyda bajaramiz.
Geografiya
🔒Qulf 9: Qutini qayerga qo‘yamiz?
Topshiriq: 24 m = 2400 sm, qadam 80 sm. Necha qadam?
Juma
M
MalikaQutiga rus tilida yozuv: «Ящик нашего класса». Rus tilida avval narsa, keyin egasi qaratqich kelishigida: «комната брата, книга сестры, дом наших соседей». O‘zbekchada esa egasi oldin: «akaning xonasi».
A
AnvarIsmlar ham o‘zgaradi: «Зарина — тетрадь Зарины», «Азиз — мяч Азиза», «Малика — сумка Малики», «Анвар — книга Анвара».
Z
ZarinaEgasining sifati yoki olmoshi ham qaratqichda: «велосипед моего младшего брата», «платок нашей бабушки», «сад наших соседей».
J
JasurSavol: «чей? чья? чьё? чьи?»
Rus tili
🔒Qulf 10: Ящик нашего класса
Topshiriq: Qaysi biri to‘g‘ri: «ящик …»?
S
Sinf rahbariQaror vaqti. Quti: A — 3 dm kub, B — 4 dm kub, C — 5 dm kub. Tuproq — 64 litr, taxta — 100 dm². Nima ekamiz — kalitlar aytsin.
J
JasurA bo‘lmaydi: 3³ = 27 litr, tuproqning yarmidan ko‘pi ortib qoladi.
A
AnvarC ham yo‘q: 5³ = 125 litr, tuproq yetmaydi; taxta ham 5 · 25 = 125 dm² kerak, bizda 100.
M
MalikaB: 4³ = 64 litr — tuproq aniq to‘ladi, taxta 5 · 16 = 80 dm² ≤ 100 dm².
Z
ZarinaEkin: so‘rovda yalpiz va loviya teng, 10 va 10. Tuganak bakteriyalar loviya ildizida tuproqni azot bilan boyitadi — loviya ekamiz 🌱
Siz
Tanlov qilindi: 4 dm kub va loviya. Hisobotni yozamiz.
Texnologiya
🔒Qulf 11: Qaror: 4 dm kub, loviya
Topshiriq: Qaysi kalit C variantni (5 dm kub) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Koridor uchun 4 dm li kub quti, loviya bilan
Tomoni n dm kub n³ litr sig‘adi: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, shuning uchun 4 dm li kub quti to‘la to‘ladi. Uning besh yog‘i 5 · 16 = 80 dm² taxta oladi, bizda 100 dm². So‘rovda yalpiz va loviya teng edi, tuganak bakteriyalar tufayli loviyani tanladik.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Kub sig‘imi n³ litr: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, uni qutini to‘la to‘ldirish uchun 4 dm kub kerak.
So‘rov: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8, jami 28. Eng ko‘p ovoz ikkita o‘simlikka teng: yalpiz va loviya.
Besh yog‘i: 5 · 4² = 80 dm², ustaxonada 100 dm² taxta bor. 5 dm li kubga 5 · 5² = 125 dm² kerak — yetmaydi.
Tuganak bakteriyalar dukkakli o‘simlik (loviya) ildizida yashab, unga havodagi azotni beradi — ikkalasiga foyda. Loviya tuproqni boyitadi.
Yulduzli savollar
2³ + 1 qancha?
Ustunli diagrammada ustunlar nega bir xil kenglikda bo‘ladi?
O‘ylab ko‘r: nega arralashni chiziqdan 2–3 mm chetdan boshlaymiz?