ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi5-sinf · 10-hafta

O‘simlik qutisi uchun missiya

🎯 Missiya: Koridor uchun qaysi o‘lchamdagi quti yasaymiz va unda nima ekamiz — va nega?

Dushanba

Sinf rahbariTa’tildan qaytdingiz, xush kelibsiz! Maktab har sinfdan koridor uchun o‘simlik qutisi so‘radi. Mahalla bog‘bonlari bizga aniq 64 litr tuproq berishdi. Qutini to‘la to‘ldirmoqchimiz.
AnvarKub shaklidagi quti yasasak-chi? Tomoni 3, 4 yoki 5 dm bo‘lsin. Kub sig‘imi qanday topiladi?
Malikaa · a · a ni a³ deb yozamiz: «a kub». a · a — a², «a kvadrat». a — asos, 3 — . Daraja 2 · 5 emas: 2⁵ = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32.
JasurTomoni n dm bo‘lgan kub n³ litr sig‘adi (1 dm³ = 1 litr). Hisoblaymiz: 3³ = 27, 4³ = 4 · 4 · 4 = 64, 5³ = 125.
Ifodada daraja bo‘lsa, avval darajani hisoblaymiz: 2 + 3² = 2 + 9 = 11. Bizga 64 kerak — 4 dm.
Matematika

Qulf 1: Kub shaklidagi quti

Topshiriq: Tomoni 5 dm bo‘lgan kubga necha litr tuproq sig‘adi?

🔑 Kalit: Kub sig‘imi n³ litr: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, uni qutini to‘la to‘ldirish uchun 4 dm kub kerak.

ZarinaQutiga nima ekamiz? 28 o‘quvchi o‘rtasida so‘rov o‘tkazdim: har javobga bitta chiziqcha qo‘ydim, keyin ga sonlarini yozdim.
AnvarJadval: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8. Jami 10 + 10 + 8 = 28 ✔
Malika: nomlar gorizontal o‘qda, miqdorlar vertikal o‘qda, ustunlar bir xil kenglikda va oraliqda. Masshtab birligi: bitta katak — 2 o‘quvchi.
JasurDiagrammadan: eng baland ustun ikkita — yalpiz va loviya, ikkalasi 10. Eng past — gul, 8. Farq: 10 − 8 = 2.
Ovozlar teng. Yalpiz bilan loviya orasidan boshqa kalit tanlaydi.
Matematika

Qulf 2: So‘rov natijalari

Topshiriq: Diagrammada eng past ustun qaysi?

🔑 Kalit: So‘rov: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8, jami 28. Eng ko‘p ovoz ikkita o‘simlikka teng: yalpiz va loviya.

Seshanba

ZarinaQutiga yorliq yozaman: «Bahor». Lekin «bahor»da a o‘ga yaqin aytiladi, yoziladi esa a. «Jahon»da ham shunday. Tovush bilan yozuv har doim mos kelmaydi.
MalikaRus tili orqali kirgan so‘zlarda urg‘usiz o aytilganda a ga o‘xshaydi, lekin o yoziladi: pomidor, kostyum. «Doktor», «traktor»da oxirgi o i ga moyil, ammo o yoziladi.
Anvar«Qishloq», «chiroq», «qirq», «tirnoq»da i juda qisqa aytiladi, deyarli eshitilmaydi, ammo i yoziladi. «Tovush», «sovuq», «sovun»da ikkinchi bo‘g‘inda u i kabi eshitiladi, lekin u yoziladi.
JasurYozuv tarixini ham takrorladik: Orxon-Enisey, arab, lotin, kirill, 1993 dan lotin asosidagi alifbo. Qadimgi Misr yozuvlarida ham savodli bo‘lish baxt keltirishi aytilgan.
Shubha bo‘lsa, imlo lug‘atidan tekshiramiz.
Ona tili

Qulf 3: Imlo: eshitilgani emas

Topshiriq: Qaysi yozuv to‘g‘ri?

Sinf rahbariUstaxonada ishlashdan oldin qoidalar kerak. Tarixdan: — hududda yashaydigan xalqni qonun kuchi bilan boshqaradigan tashkilot. — hamma bo‘ysunadigan qoida.
AnvarShaharlar hunarmandchilik va savdo rivojlanganda paydo bo‘lgan. Suv, yer va savdo bahslarini hal qilish uchun boshqaruv kerak bo‘lgan. Bobil shohi Hammurabi qonunlar to‘plamini yozdirgan.
MalikaInglizcha: “We must wear goggles.” — majburiyat. “We mustn’t run in the workshop.” — taqiq. Must dan keyin fe’l oddiy shaklda: “He must go”, -s yo‘q.
JasurUy ishlari daftari: “On Monday I must water the plants.” Taklif: “Let’s go to the park on Friday.” Rad: “Sorry, I can’t. I must visit my granny.” Rozilik: “OK, great!”
Tarixdan hikoyalarIngliz tili

Qulf 4: Qoidalar va qonunlar

Topshiriq: Taqiqni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Wemustn’truninthecorridor.

Chorshanba

AnvarDiagrammani kompyuterda chizamiz. Kompyuter qurilmalar bilan emas, lar bilan ishlaydi. Dastur — kompyuter tushunadigan buyruqlarning tartibli ketma-ketligi.
MalikaDastur ekranda qanday ko‘rinishi va foydalanuvchiga nima imkon berishi — uning i. Dasturiy ta’minot uch qism: tizim dasturlari, amaliy dasturlar (matn, rasm, hisob) va dasturlash tillari.
JasurEng muhim tizim dasturi — : kompyuter yoqilganda ishga tushadi, barcha qurilma va dasturlarni boshqaradi. Kompyuterlarda keng tarqalgani Windows (Microsoft, 1985), telefon va planshetlarda Android yoki iOS.
Zarinada belgilar, vazifalar paneli, Start tugmasi va Savat bor. Oynani o‘ng yuqoridagi tugmalar bilan kichraytirish, kattalashtirish yoki yopish mumkin; sarlavha qatoridan sudrab ko‘chiramiz.
Informatika

Qulf 5: Dasturlar va oynalar

Topshiriq: Kompyuter yoqilganda birinchi ishga tushadigan asosiy dastur qaysi?

AnvarQutining tepasi ochiq, shuning uchun 5 ta yog‘i bor, har biri 4 dm × 4 dm kvadrat. Yuzi 4² = 16 dm², besh yog‘i 5 · 16 = 80 dm². Ustaxonada 100 dm² taxta bor — yetadi. 5 dm li kub uchun 5 · 5² = 125 dm² kerak edi.
MalikaAvval ni tanlaymiz — tekis yog‘, barcha o‘lchamlar undan olinadi. to‘g‘ri burchak chizadi, chetga parallel chiziq chizadi. 1 m = 100 sm, ya’ni 4 dm = 40 sm.
JasurArralash chiziqdan 2–3 mm chetdan boshlanadi: chiziq arra izining chap tomonida qoladi. Arra tishlari ikki yonga egilgan, shuning uchun kesim polotnodan keng. Daqiqada 40–50 qo‘sh harakatdan oshirmaymiz.
ZarinaTaxtani ushlagan qo‘l arradan kamida 10 mm, yaxshisi bir necha sm uzoqda. Keyin bilan tekislaymiz: silliq randa yupqa, 0,1–0,3 mm payraha oladi. Tekislikni chizg‘ich yoki go‘niya bilan tekshiramiz.
Randalashda taxta iskanjaga qisiladi. Hammasi o‘qituvchi nazoratida.
Texnologiya

Qulf 6: Taxtalarni belgilaymiz

Topshiriq: Arralashni chiziqqa nisbatan qayerdan boshlaymiz?

🔑 Kalit: Besh yog‘i: 5 · 4² = 80 dm², ustaxonada 100 dm² taxta bor. 5 dm li kubga 5 · 5² = 125 dm² kerak — yetmaydi.

Payshanba

ZarinaAdabiyotda Grimm aka-ukalar haqida o‘qidik: Yakob (1785–1863) va Vilhelm (1786–1859) — nemis olimlari, Getingen va Berlin universitetlari professorlari.
AnvarUlar xalq ertaklarini to‘plab, qayta ishlagan va 1812–1822-yillarda «Bolalar va oilaviy ertaklar»ni nashr etgan; unda ikki yuzdan ortiq ertak bor.
MalikaBiz «Botir tikuvchi» ertagini o‘qidik, lekin bu yerda hikoya qilmaymiz: faqat nomi.
Ertak o‘qish soati — yelim qurishini kutayotganda o‘qiymiz.
Adabiyot

Qulf 7: Grimm aka-ukalar

Topshiriq: 1812–1822-yillarda «Bolalar va oilaviy ertaklar»ni kim nashr etgan?

JasurBiologiyada bakteriyalar: mikroskopda ko‘rinadigan mayda organizmlar. Laboratoriyada ular steril sharoitda Petri likopchasidagi oziq muhitda o‘stiriladi va ko‘z bilan ko‘rinadigan koloniya hosil qiladi.
MalikaShakli: — yumaloq, — tayoqcha, vibrion va spirilla — egri. Yadrosi yo‘q, shuning uchun prokariot. Yaxshi sharoitda ba’zilari har 20–30 daqiqada ikkiga bo‘linadi.
AnvarFoydali bakteriyalar: achitqi bakteriyalar (qatiq, tuzlama), parchalovchilar (o‘lik qoldiqlarni chirituvchi — tabiatning «sanitarlari») va tuganak bakteriyalar.
ZarinaTuganak bakteriyalar dukkakli o‘simliklar ildizida yashab, havodagi azotni o‘simlikka beradi — ikkalasiga foyda keltiradigan simbioz. Loviya dukkakli o‘simlik!
Ba’zi bakteriyalar kasallik qo‘zg‘atadi, shuning uchun ovqatdan oldin qo‘lni sovun bilan yuvamiz. Kalit: loviya tuproqni boyitadi.
Biologiya

Qulf 8: Bakteriyalar

Topshiriq: Dukkakli o‘simlik ildizida yashovchi bakteriyalar qaysi?

🔑 Kalit: Tuganak bakteriyalar dukkakli o‘simlik (loviya) ildizida yashab, unga havodagi azotni beradi — ikkalasiga foyda. Loviya tuproqni boyitadi.

AnvarAmaliy mashg‘ulot: avval shimolni topamiz — kompas, Qutb yulduzi yoki tush paytidagi eng qisqa soya. Qolgan tomonlar o‘ng, chap va orqada.
MalikaAzimut bo‘yicha yurganda har bo‘lakda kompasni yana shimolga qo‘yamiz, yo‘nalish va masofani (qadamlarda) yozamiz. Qadamlar soni = masofa : qadam uzunligi.
JasurUstaxonadan koridor derazasigacha 24 m = 2400 sm. Qadamim 80 sm: 2400 : 80 = 30 qadam.
ZarinaSxema chizamiz: masshtab 1 : 2000 bo‘lsa, 100 m = 10 000 sm : 2000 = 5 sm. Amaliy ishni faqat o‘qituvchi bilan, transportdan xavfsiz joyda bajaramiz.
Geografiya

Qulf 9: Qutini qayerga qo‘yamiz?

Topshiriq: 24 m = 2400 sm, qadam 80 sm. Necha qadam?

Juma

MalikaQutiga rus tilida yozuv: «Ящик нашего класса». Rus tilida avval narsa, keyin egasi qaratqich kelishigida: «комната брата, книга сестры, дом наших соседей». O‘zbekchada esa egasi oldin: «akaning xonasi».
AnvarIsmlar ham o‘zgaradi: «Зарина — тетрадь Зарины», «Азиз — мяч Азиза», «Малика — сумка Малики», «Анвар — книга Анвара».
ZarinaEgasining sifati yoki olmoshi ham qaratqichda: «велосипед моего младшего брата», «платок нашей бабушки», «сад наших соседей».
JasurSavol: «чей? чья? чьё? чьи?»
Rus tili

Qulf 10: Ящик нашего класса

Topshiriq: Qaysi biri to‘g‘ri: «ящик …»?

Sinf rahbariQaror vaqti. Quti: A — 3 dm kub, B — 4 dm kub, C — 5 dm kub. Tuproq — 64 litr, taxta — 100 dm². Nima ekamiz — kalitlar aytsin.
JasurA bo‘lmaydi: 3³ = 27 litr, tuproqning yarmidan ko‘pi ortib qoladi.
AnvarC ham yo‘q: 5³ = 125 litr, tuproq yetmaydi; taxta ham 5 · 25 = 125 dm² kerak, bizda 100.
MalikaB: 4³ = 64 litr — tuproq aniq to‘ladi, taxta 5 · 16 = 80 dm² ≤ 100 dm².
ZarinaEkin: so‘rovda yalpiz va loviya teng, 10 va 10. Tuganak bakteriyalar loviya ildizida tuproqni azot bilan boyitadi — loviya ekamiz 🌱
Tanlov qilindi: 4 dm kub va loviya. Hisobotni yozamiz.
Texnologiya

Qulf 11: Qaror: 4 dm kub, loviya

Topshiriq: Qaysi kalit C variantni (5 dm kub) rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Koridor uchun 4 dm li kub quti, loviya bilan

Tomoni n dm kub n³ litr sig‘adi: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, shuning uchun 4 dm li kub quti to‘la to‘ladi. Uning besh yog‘i 5 · 16 = 80 dm² taxta oladi, bizda 100 dm². So‘rovda yalpiz va loviya teng edi, tuganak bakteriyalar tufayli loviyani tanladik.

— 5-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Kub sig‘imi n³ litr: 3³ = 27, 4³ = 64, 5³ = 125. Bizda aniq 64 litr tuproq bor, uni qutini to‘la to‘ldirish uchun 4 dm kub kerak.
  2. So‘rov: yalpiz — 10, loviya — 10, gul — 8, jami 28. Eng ko‘p ovoz ikkita o‘simlikka teng: yalpiz va loviya.
  3. Besh yog‘i: 5 · 4² = 80 dm², ustaxonada 100 dm² taxta bor. 5 dm li kubga 5 · 5² = 125 dm² kerak — yetmaydi.
  4. Tuganak bakteriyalar dukkakli o‘simlik (loviya) ildizida yashab, unga havodagi azotni beradi — ikkalasiga foyda. Loviya tuproqni boyitadi.

Yulduzli savollar

  1. 2³ + 1 qancha?

  2. Ustunli diagrammada ustunlar nega bir xil kenglikda bo‘ladi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega arralashni chiziqdan 2–3 mm chetdan boshlaymiz?

Hikoyadagi darslar