«СПП»: shart va to‘siqsizlik ergash gapi
Shart ergash gapi bosh gapdagi harakat qanday sharoitda bo‘lishini bildiradi va «при каком условии?» savoliga javob beradi. U «если, если бы, раз, в случае если, при условии что, когда» bog‘lovchilari bilan bog‘lanadi. Real shartda fe’l indikativda: «Если завтра будет дождь, мы останемся дома». Real bo‘lmagan shartda ikkala qismda ham «бы» bilan shart mayli ishlatiladi: «Если бы я знал дорогу, я пошёл бы сам». Bosh gapda ko‘pincha «то» ham keladi: «Если начнётся дождь, то матч перенесут». To‘siqsizlik ergash gapi shartga qaramay harakat bajarilishini ko‘rsatadi va «несмотря на что? вопреки чему?» savollariga javob beradi. U «хотя, несмотря на то что, пускай, даром что» bog‘lovchilari yoki «как ни, где ни, куда ни, что ни, сколько ни, кто ни» (shuningdek «бы» bilan: «как бы ни», «куда бы ни») birikmalari orqali bog‘lanadi: «Хотя было холодно, мы долго гуляли»; «Сколько ни ждали, автобус не пришёл»; «Куда бы ты ни пошёл, я поеду с тобой». Ergash gap vergul bilan ajratiladi.
| shakl | misol |
|---|---|
| real shart | Если будет жарко, откроем окно. |
| nomumkin shart | Если бы было жарко, мы открыли бы окно. |
| to‘siq | Хотя было жарко, мы закрыли окно. |
| «как ни» | Как ни старайся, всё сразу не успеешь. |
Pen-do‘stiga yozgan xatda o‘quvchi rus tilida shunday yozdi: «Если ты приедешь летом, мы сходим в музей. Если бы у меня было больше времени, я бы писал тебе чаще». Birinchi gap real, ikkinchisi xayoliy edi.
Tarjimonlar, mezbonlar va rejalashtiruvchilar real va xayoliy shartlarni farqlab gapiradi.
Orzu haqida rus tilida uch gap yozing: bittasida «если», bittasida «если бы», bittasida «хотя».
«Agar... bo‘lganida». Bitta orzu beriladi («Я стал бы пилотом»); jamoalar «если бы» bilan real bo‘lmagan shart, «если» bilan real shartli gap tuzadi, so‘ng «хотя» bilan to‘siqsizlik gapi.