☰ Mundarija · Rus tili

Maqsad, shart va to‘siqsizlik ergash gapli qo‘shma gap

Darslar 24–25 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
25

«СПП»: shart va to‘siqsizlik ergash gapi

Darslik: 94–96-betlar
MaqsadShart va to‘siqsizlik ergash gaplarini («если, если бы, раз, в случае если»; «хотя, несмотря на то что, как ни, где ни») topish, real va real bo‘lmagan shartni farqlash.
Yangi so‘zlar
придаточное условия (shart ergash gapi) · придаточное условие (clause of condition)придаточное уступки (to‘siqsizlik ergash gapi) · придаточное уступки (clause of concession)условное наклонение (shart mayli) · условное наклонение (conditional mood)частица «бы» (yuklama) · частица «бы» (particle)
Tushuntirish

Shart ergash gapi bosh gapdagi harakat qanday sharoitda bo‘lishini bildiradi va «при каком условии?» savoliga javob beradi. U «если, если бы, раз, в случае если, при условии что, когда» bog‘lovchilari bilan bog‘lanadi. Real shartda fe’l indikativda: «Если завтра будет дождь, мы останемся дома». Real bo‘lmagan shartda ikkala qismda ham «бы» bilan shart mayli ishlatiladi: «Если бы я знал дорогу, я пошёл бы сам». Bosh gapda ko‘pincha «то» ham keladi: «Если начнётся дождь, то матч перенесут». To‘siqsizlik ergash gapi shartga qaramay harakat bajarilishini ko‘rsatadi va «несмотря на что? вопреки чему?» savollariga javob beradi. U «хотя, несмотря на то что, пускай, даром что» bog‘lovchilari yoki «как ни, где ни, куда ни, что ни, сколько ни, кто ни» (shuningdek «бы» bilan: «как бы ни», «куда бы ни») birikmalari orqali bog‘lanadi: «Хотя было холодно, мы долго гуляли»; «Сколько ни ждали, автобус не пришёл»; «Куда бы ты ни пошёл, я поеду с тобой». Ergash gap vergul bilan ajratiladi.

Namunalar
Real: «Если я узнаю номер, я позвоню». Real emas: «Если бы я знал номер, я позвонил бы» («бы» ikkala qismda).
To‘siqsizlik: «Хотя было поздно, мы ещё гуляли». «Сколько ни ждали, автобус не пришёл». «Куда бы ты ни пошёл, я поеду с тобой».
Sinfda faoliyat

«Agar... bo‘lganida». Bitta orzu beriladi («Я стал бы пилотом»); jamoalar «если бы» bilan real bo‘lmagan shart, «если» bilan real shartli gap tuzadi, so‘ng «хотя» bilan to‘siqsizlik gapi.

Mashq
1
«Если» yoki «хотя» ni qo‘ying: «... пойдёт дождь, возьми зонт». «... было поздно, мы ещё гуляли».
2
Real yoki real bo‘lmagan shartni aniqlang: «Если я узнаю номер, я позвоню». «Если бы я знал номер, я позвонил бы».
3
Sodda gapni to‘siqsizlik ergash gapli qo‘shma gapga aylantiring: «Несмотря на усталость, он продолжал бег».
4
Nima uchun «Если бы я знал дорогу, я пошёл бы сам» da «бы» ikki marta keladi?