«СПП»: maqsad ergash gapi
Maqsad ergash gapi harakat nima uchun bajarilishini ko‘rsatadi va «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. U «чтобы, для того чтобы, затем чтобы, с тем чтобы, лишь бы, только бы» bog‘lovchilari orqali bog‘lanadi: «Мы встали рано, чтобы увидеть восход». Agar ikkala qismda harakat egasi bitta bo‘lsa, ergash gapda fe’l infinitivda turadi: «Я записал номер, чтобы не забыть». Agar egalar turlicha bo‘lsa, fe’l o‘tgan zamon shaklida keladi: «Мама записала номер, чтобы я не забыл». «Лишь бы, только бы» so‘zlashuvda har qanday yo‘l bilan erishiladigan maqsadni bildiradi: «Он готов на всё, лишь бы выиграть». «Чтобы» bilan keluvchi boshqa ergash gaplardan farqlash kerak: «Он пришёл, чтобы помочь» (maqsad — «зачем?»); «Он попросил, чтобы мы помогли» (izohlovchi — «о чём?»); «Нужна такая палатка, чтобы в ней поместились пятеро» (aniqlovchi — «какой?»). Sxemada: «(чтобы ...), [ ]». «Для того чтобы» bo‘linishi mumkin: mantiqiy urg‘u bo‘lsa, vergul «чтобы» oldidan qo‘yiladi: «Я пришёл для того, чтобы помочь».
| ega | fe’l | misol |
|---|---|---|
| bir xil | infinitiv | Я включил свет, чтобы читать. |
| har xil | o‘tgan zamon | Я включил свет, чтобы ты читала. |
Rus tilli mehmonlarga o‘quvchi maktab ko‘rgazmasini tushuntirdi: «Мы собрались здесь, чтобы показать вам нашу выставку, а учитель пригласил вас, чтобы вы увидели наш класс». Maqsad aniq ko‘rsatildi.
Mezbonlar, tadbir tashkilotchilari va notiqlar maqsadni «чтобы» bilan aniq aytadi.
Ertangi kun uchun rus tilida uchta eslatma yozing: «Сделаю ..., чтобы ...».
«Nima uchun?». Juftlar bir harakatni tanlaydi («Я встал рано») va ikki variant yozadi: egasi bir xil (infinitiv) va egasi boshqa (o‘tgan zamon).