Maksim Gorkiy. «Italiya haqida ertaklar»
Maksim Gorkiy (asl ismi Aleksey Maksimovich Peshkov) 1868-yil 16-martda Nijniy Novgorodda tug‘ilgan. U erta yetim qolgan, bolaligini bobosining uyida o‘tkazgan; savodni bobosi o‘rgatgan, ertak va qo‘shiqqa muhabbatni buvisi singdirgan. Yoshligida Alyosha «odamlar orasida» ishlagan: do‘konda, novvoyxonada, kemada. U ko‘p kitob o‘qigan; Qozon universitetiga kira olmagan, uning «universiteti» hayotning o‘zi bo‘lgan. Birinchi hikoyasi «Макар Чудра» 1892-yilda «Maksim Gorkiy» taxallusi bilan bosilgan. 1906-yilda davolanish uchun Italiyaga, Kapri oroliga ketgan va u yerda yetti yil yashagan; taassurotlari «Сказки об Италии» turkumiga asos bo‘lgan (27 ta kichik hikoya). Kitobdagi parcha — turkumning IX bobi (qisqartirilgan). Mazmuni: Temur Samarqand yaqinidagi Kanigul vodiysida o‘z lashkarboshilari bilan ziyofat qilib o‘tirgan, shoir Kermani yonida. O‘g‘li Jahongir vafotidan beri o‘ttiz yil u tabassum qilmagan. Italiyaning Salerno yaqinidan kelgan yirtiq-yamoq kiyimli ayol shoh huzuriga kirib, o‘g‘lini talab qiladi: o‘g‘lini dengiz qaroqchilari o‘g‘irlab ketgan, uni to‘rt yildan beri izlayapti. Hukmdorlar kulishadi, shoir esa uning «ona sifatida telba» ekanini aytadi. Ayol o‘zining uzoq yo‘lini tasvirlaydi va ona sifatida talab qilish huquqi borligini aytadi. Temur o‘ylanib qoladi va o‘g‘lini topish uchun uch yuz chavandozni jo‘natadi. Asosiy g‘oya: ona sevgisi o‘limdan kuchli, hatto qudratli hukmdor ham uning oldida bosh egadi. Qayta hikoya qilishda tartib: voqea joyi — qahramonlar — tugun (ayolning talabi) — yechim (hukmdorning qarori) — g‘oya.
«Hikoyani 5 jumlada ayting». Juftliklar parchani «voqea joyi — qahramonlar — tugun — yechim — g‘oya» tartibida beshta jumlada, o‘z so‘zlari bilan qayta hikoya qiladi; boshqa juftlik bitta jumlada g‘oyani ayta oladimi, tekshiradi.