ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Grammatik materialni takrorlash

Darslar 29 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
29

Grammatik materialni takrorlash uchun savol va topshiriqlar

Darslik: 109-bet
MaqsadSintaksis bo‘limining asosiy tushunchalarini (so‘z birikmasi, sodda va qo‘shma gap, gap bo‘laklari, tinish belgilari, ko‘chirma gap) takrorlash va amaliy tahlilda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
словосочетание (so‘z birikmasi) · словосочетание (word combination)грамматическая основа (grammatik asos) · грамматическая основа (grammatical base)сложноподчинённое предложение (ergash gapli qo‘shma gap) · сложноподчинённое предложение (complex sentence with a subordinate clause)синтаксический разбор (sintaktik tahlil) · синтаксический разбор (syntactic analysis)
Tushuntirish

Takrorlash uchun asosiy xarita. So‘z birikmasida faqat tobe bog‘lanish bor: moslashuv, boshqaruv, bitishuv. Gapning bosh bo‘laklari ega va kesim; ikkinchi darajali bo‘laklar — aniqlovchi (moslashgan, moslashmagan, ilova), to‘ldiruvchi (to‘g‘ri, egilgan) va hol (tarz, o‘rin, payt, sabab, maqsad, shart, to‘siqsizlik). Bir tarkibli gaplar to‘rt turga bo‘linadi: atov, aniq shaxsli, noaniq shaxsli, shaxssiz. Uyushiq bo‘laklar, ajratilgan aniqlovchi va to‘ldiruvchilar, kiritma qurilmalar vergul bilan ajratiladi. Qo‘shma gap uch turga bo‘linadi: bog‘langan («ССП»), ergash gapli («СПП»: izohlovchi, aniqlovchi, o‘rin, payt, sabab va natija, maqsad, shart va to‘siqsizlik ergash gaplari) va bog‘lovchisiz (vergul, nuqtali vergul, ikki nuqta, tire). Ko‘chirma gap o‘zlashtirma gapga izohlovchi ergash gap orqali o‘tadi; parallel konstruksiyalar bir fikrni turli qurilmalarda beradi. Tahlilda tartib: 1) gapdagi grammatik asoslar sonini aniqlang; 2) gap turini ayting; 3) qismlar orasidagi bog‘lovchi yoki bog‘lovchi so‘zni toping; 4) tinish belgilarini asoslang; 5) sxema chizing.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab devoriga osiladigan rus tilidagi uzun e’londan o‘quvchi vergul tushib qolganini payqadi. U avval ikkita grammatik asosni sanadi, bog‘lovchini topdi va vergulni qo‘ydi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, tuzatuvchilar va o‘qituvchilar matnni chop etishdan oldin gapni tahlil qilib tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabdagi rus tilidagi bir e’lonni oling va unda grammatik asoslarni, bog‘lovchilarni va vergullarni sanab chiqing.

Namunalar
«Когда стемнело, мы, усталые и довольные, вернулись в лагерь». Ikki asos; ergash gapli qo‘shma gap (payt ergash gapi); olmoshga tegishli ajratilgan aniqlovchi «усталые и довольные». Sxema: «(когда ...), [мы, ..., вернулись ...]».
«Он, к счастью, успел: поезд ещё стоял». Ikki asos; bog‘lovchisiz qo‘shma gap, ikki nuqta — sabab (izoh) ma’nosi; «к счастью» — kiritma birikma.
Sinfda faoliyat

«Tahlil estafetasi». Jamoalar navbat bilan bitta gapni tahlil bosqichlari bo‘yicha (asoslar, tur, bog‘lovchi, tinish belgisi, sxema) tahlil qiladi; har bosqich uchun alohida o‘quvchi javob beradi.

Mashq
1
Bog‘lanish turini aniqlang: «жить в городе», «красивое здание», «говорить тихо».
2
Gap turini aniqlang va tinish belgisini qo‘ying: «Мы пришли когда начался дождь». «Тихая ночь». «Я понял он не придёт».
3
Xatoni toping va to‘g‘rilang: «Потому что было поздно, мы ушли». «Он любит и интересуется музыкой».
4
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Тренер спросил: “Вы готовы?”»
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOchiq eshiklar kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →