ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Qo‘shma gap. Bog‘langan qo‘shma gap

Darslar 17 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
17

Qo‘shma gap. Bog‘langan qo‘shma gap («ССП»)

Darslik: 65–68-betlar
MaqsadQo‘shma gap turlarini (bog‘langan, ergash gapli, bog‘lovchisiz) farqlash, bog‘langan qo‘shma gap qismlarini bog‘lovchilar orqali topish va uni uyushiq kesimli sodda gapdan ajratish.
Yangi so‘zlar
сложное предложение (qo‘shma gap) · сложное предложение (complex sentence)сложносочинённое предложение (bog‘langan qo‘shma gap) · сложносочинённое предложение (compound sentence)сочинительный союз (tenglashtiruvchi bog‘lovchi) · сочинительный союз (coordinating conjunction)бессоюзное предложение (bog‘lovchisiz gap) · бессоюзное предложение (asyndetic sentence)
Tushuntirish

Qo‘shma gap ikki yoki undan ortiq sodda gapdan tuziladi; har birida o‘z grammatik asosi bor. Qismlar bog‘lovchi orqali bog‘lansa, gap «союзное» deyiladi, bog‘lovchisiz, faqat ohang bilan bog‘lansa — «бессоюзное». Bog‘lovchili gaplar ikki xil: «сложносочинённое» («ССП») va «сложноподчинённое» («СПП»). «ССП» da qismlar bir-biriga tobe emas, ularni tenglashtiruvchi bog‘lovchilar bog‘laydi: biriktiruvchi («и, да, ни … ни, тоже, также»), qarama-qarshilik («а, но, да, однако, зато, же») va ayiruvchi («или, либо, то … то, не то … не то»). Qismlar odatda vergul bilan ajratiladi: «Матч начался вовремя, и стадион замер». «А» farqni ko‘rsatadi, «но» nomuvofiqlikni; «зато» ijobiy, «однако» betaraf yoki salbiy vaziyatni bildiradi. «ССП» ni uyushiq kesimli sodda gapdan farqlash kerak: «Дети играли во дворе и смеялись» — bitta ega, sodda gap, vergul yo‘q; «Дети играли во дворе, и соседи улыбались» — ikkita asos, vergul bor. Agar qismlarning umumiy ikkinchi darajali bo‘lagi yoki umumiy ergash gapi bo‘lsa, «и» dan oldin vergul qo‘yilmaydi: «В лесу стемнело и стало прохладно».

ittifoqsxemamisol
biriktiruvchi[…], и […]Дождь прошёл, и появилась радуга.
zidlov[…], а […] / но / затоДом старый, зато уютный.
ayiruvchiлибо …, либо …Либо ты идёшь, либо остаёшься.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxona eshigiga rus tilida yozuv osilgan edi: «Читальный зал работает до пяти, а абонемент закрывается в четыре, но завтра оба отдела откроются в девять». Har qism o‘z ma’lumotini berdi va hech narsa chalkashmadi.

Kim ishlatadi

Jadval yozuvchilar, e’lon mualliflari va diktorlar ikki o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan fikrni «а, но» bilan bog‘laydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf jadvali haqida ikki qismli rus e’lonini «а» va «но» bilan yozing, har bog‘lovchi oldiga vergul qo‘ying.

Namunalar
«Мы хотели поехать к морю, но билетов не было» — «но» nomuvofiqlik. «Брат любит чай, а сестра предпочитает кофе» — «а» farq. Sxema: «[ ], но [ ]»; «[ ], а [ ]».
«Эта куртка не новая, зато тёплая» (ijobiy). «Он очень старался, однако ничего не получилось» (salbiy). «То дождь шёл, то светило солнце» — ayiruvchi «то … то».
Sinfda faoliyat

«Bitta asos yoki ikkita?». O‘qituvchi gaplarni o‘qiydi; o‘quvchilar asoslarni sanab, sodda yoki qo‘shma ekanini aytadi va «и» oldidan vergul kerakligini bahslashadi.

Mashq
1
Qaysi biri qo‘shma gap: «Дети играли во дворе и смеялись» yoki «Дети играли во дворе, и соседи улыбались»?
2
«А» yoki «но» ni qo‘ying: «Мы хотели поехать к морю, ... билетов не было», «Брат любит чай, ... сестра предпочитает кофе».
3
«Зато» yoki «однако» ni qo‘ying: «Эта куртка не новая, ... тёплая», «Он очень старался, ... ничего не получилось».
4
Vergul qo‘ying va sababini ayting: «Утром было пасмурно а к вечеру прояснилось».
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning bitiruv tadqiqoti: A yoki B?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →