Ko‘chirma va o‘zlashtirma gap
Ko‘chirma gap — so‘zlovchining so‘zlari o‘zgarishsiz keltiriladi; u bosh harf bilan boshlanadi va qo‘shtirnoqqa olinadi. Sxemalar: «А: “П”.» («Он сказал: “Идём”.»); «“П”, — а.» («“Идём”, — сказал он.»); «“П, — а, — п”» («“Идём, — сказал он, — уже поздно”.»). Muallif so‘zi oxirida kelsa, fe’l birinchi o‘rinda turadi: «— сказал он». Savol va undov belgisi qo‘shtirnoq ichida qoladi: «“Ты придёшь?” — спросил он.» O‘zlashtirma gap — muallif so‘zlarni o‘z nomidan o‘zgartirib beradi; bu izohlovchi ergash gapli qo‘shma gap. Almashtirishda shaxs olmoshlari va fe’lning shaxs shakli o‘zgaradi, murojaat to‘ldiruvchiga aylanadi. Darak gap «что» yoki «будто» bilan beriladi: «Он сказал: “Я приду вечером”» → «Он сказал, что придёт вечером». Iltimos va buyruq «чтобы» bilan: «Мама попросила: “Сынок, позвони бабушке”» → «Мама попросила сына, чтобы он позвонил бабушке». Xususiy savol so‘roq so‘zi bilan: «Он спросил: “Где библиотека?”» → «Он спросил, где библиотека». Umumiy savol «ли» bilan: «Она спросила: “Ты придёшь?”» → «Она спросила, приду ли я». Iqtibosni to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki gapning bir qismi sifatida ham keltirish mumkin: «Автор статьи пишет, что реки — «артерии страны»».
| sxema | misol |
|---|---|
| А: «П». | Мама сказала: «Пора». |
| «П», — а. | «Пора», — сказала мама. |
| «П?» — а. | «Куда?» — спросила она. |
O‘quvchi rus tilli mehmonga qorovulning so‘zini yetkazdi: «Охранник сказал, что вход через боковую дверь». Keyin mehmonning savolini ham boshqalarga aytdi: «Гость спросил, где гардероб». To‘g‘ridan-to‘g‘ri nutq o‘zlashtirma nutqqa aylandi.
Jurnalistlar, tarjimonlar va hisobot yozuvchilar boshqalarning so‘zini to‘g‘ri tinish belgilari bilan keltiradi yoki yetkazadi.
Ruscha multfilm yoki sinfdoshingiz iltimosidan bir jumlani tanlab, uni o‘zlashtirma nutqda boshqa kishiga yetkazish uchun yozing.
«Gapni uzat». Juftlar bir ko‘chirma gapni tinish belgilarining uchta sxemasi bo‘yicha yozadi, keyin uni o‘zlashtirma gapga aylantiradi.