ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gap. Parallel konstruksiyalar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
27

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gap

Darslik: 102–104-betlar
MaqsadKo‘chirma gapni tinish belgilari bilan to‘g‘ri yozish, uni o‘zlashtirma gapga aylantirish («что, будто, чтобы, ли» va so‘roq so‘zlari) va iqtibos keltirish usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
прямая речь (ko‘chirma gap) · прямая речь (direct speech)косвенная речь (o‘zlashtirma gap) · косвенная речь (indirect speech)слова автора (muallif so‘zi) · слова автора (author's words)цитата (iqtibos) · цитата (quotation)
Tushuntirish

Ko‘chirma gap — so‘zlovchining so‘zlari o‘zgarishsiz keltiriladi; u bosh harf bilan boshlanadi va qo‘shtirnoqqa olinadi. Sxemalar: «А: “П”.» («Он сказал: “Идём”.»); «“П”, — а.» («“Идём”, — сказал он.»); «“П, — а, — п”» («“Идём, — сказал он, — уже поздно”.»). Muallif so‘zi oxirida kelsa, fe’l birinchi o‘rinda turadi: «— сказал он». Savol va undov belgisi qo‘shtirnoq ichida qoladi: «“Ты придёшь?” — спросил он.» O‘zlashtirma gap — muallif so‘zlarni o‘z nomidan o‘zgartirib beradi; bu izohlovchi ergash gapli qo‘shma gap. Almashtirishda shaxs olmoshlari va fe’lning shaxs shakli o‘zgaradi, murojaat to‘ldiruvchiga aylanadi. Darak gap «что» yoki «будто» bilan beriladi: «Он сказал: “Я приду вечером”» → «Он сказал, что придёт вечером». Iltimos va buyruq «чтобы» bilan: «Мама попросила: “Сынок, позвони бабушке”» → «Мама попросила сына, чтобы он позвонил бабушке». Xususiy savol so‘roq so‘zi bilan: «Он спросил: “Где библиотека?”» → «Он спросил, где библиотека». Umumiy savol «ли» bilan: «Она спросила: “Ты придёшь?”» → «Она спросила, приду ли я». Iqtibosni to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki gapning bir qismi sifatida ham keltirish mumkin: «Автор статьи пишет, что реки — «артерии страны»».

sxemamisol
А: «П».Мама сказала: «Пора».
«П», — а.«Пора», — сказала мама.
«П?» — а.«Куда?» — спросила она.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi rus tilli mehmonga qorovulning so‘zini yetkazdi: «Охранник сказал, что вход через боковую дверь». Keyin mehmonning savolini ham boshqalarga aytdi: «Гость спросил, где гардероб». To‘g‘ridan-to‘g‘ri nutq o‘zlashtirma nutqqa aylandi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar, tarjimonlar va hisobot yozuvchilar boshqalarning so‘zini to‘g‘ri tinish belgilari bilan keltiradi yoki yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ruscha multfilm yoki sinfdoshingiz iltimosidan bir jumlani tanlab, uni o‘zlashtirma nutqda boshqa kishiga yetkazish uchun yozing.

Namunalar
«Брат сообщил: “Я нашёл твой телефон”» → «Брат сообщил, что нашёл мой телефон». «Тренер сказал нам: “Вы хорошо играли”» → «Тренер сказал нам, что мы хорошо играли».
«Врач спросил: “Вы давно кашляете?”» → «Врач спросил, давно ли я кашляю». «Командир приказал: “Идите вперёд!”» → «Командир приказал, чтобы мы шли вперёд».
Sinfda faoliyat

«Gapni uzat». Juftlar bir ko‘chirma gapni tinish belgilarining uchta sxemasi bo‘yicha yozadi, keyin uni o‘zlashtirma gapga aylantiradi.

Mashq
1
Tinish belgilarini va qo‘shtirnoqni qo‘ying: «Сестра сказала мне Завтра у нас контрольная». «Завтра у нас контрольная сказала сестра».
2
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Врач спросил: “Вы давно кашляете?”» «Мама попросила: “Сынок, позвони бабушке”».
3
Ko‘chirma gapga aylantiring: «Он сказал, что придёт вечером». «Она спросила, где библиотека».
4
Nima uchun ko‘chirma gapni o‘zlashtirmaga aylantirganda olmosh va fe’l shakli o‘zgaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning shikoyat xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →