ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

To‘ldiruvchi

Darslar 8 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
8

To‘ldiruvchi

Darslik: 30–34-betlar
MaqsadTo‘ldiruvchini topish, to‘g‘ri va egilgan to‘ldiruvchini farqlash, to‘g‘ri to‘ldiruvchining qaratqich kelishigidagi shaklini (inkor va qism ma’nosi) qo‘llash hamda ajratilgan to‘ldiruvchilarni vergul bilan ajratish.
Yangi so‘zlar
дополнение (to‘ldiruvchi) · дополнение (object)прямое дополнение (to‘g‘ri to‘ldiruvchi) · прямое дополнение (direct object)косвенное дополнение (egilgan to‘ldiruvchi) · косвенное дополнение (indirect object)переходный глагол (o‘timli fe’l) · переходный глагол (transitive verb)
Tushuntirish

«Дополнение» predmetni bildiradi va egilgan kelishik savollariga («кого? чего? кому? чему? кем? чем? о ком? о чём?») javob beradi: «Бабушка рассказала о детстве». U ot, olmosh, otlashgan sifat yoki sifatdosh va fe’lning noaniq shakli bilan ifodalanadi: «Учитель попросил нас помолчать». To‘g‘ri to‘ldiruvchi o‘timli fe’lga tegishli va predlogsiz tushum kelishigida turadi: «Брат починил велосипед». Boshqa barcha to‘ldiruvchilar, shuningdek predlogli to‘ldiruvchilar — egilgan to‘ldiruvchi: «Он гордится успехами». To‘g‘ri to‘ldiruvchi ba’zan qaratqich kelishigida keladi: inkorli o‘timli fe’l bilan, ayniqsa «никто, никогда, никакой» bo‘lsa («Никто не принёс бумаги»); shuningdek harakat predmetning bir qismiga o‘tsa («Отрежь мне хлеба» — bir oz). Aniq predmet, jonli ot yoki shaxs nomi bo‘lsa, inkor bilan ham tushum kelishigi qoladi: «Я не видел твою сестру». «Кроме, помимо, наряду с, за исключением, вместо» bilan boshlangan ajratilgan to‘ldiruvchilar vergul bilan ajratiladi: «Все, кроме Али, успели».

tursavolmisol
vositasizкого? что?читать книгу
vositaliчем? о ком?заниматься спортом, думать о доме
qaratqich (qisman)чего?выпить воды
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabga mehmon bo‘lib kelgan rus tilli hunarmandga o‘quvchilar savol berdi: «Расскажите, пожалуйста, нам о вашей работе» va «Покажите нам этот инструмент». Har gapda to‘ldiruvchi savol mazmunini aniq qildi.

Kim ishlatadi

Intervyu oluvchilar, jurnalistlar va gidlar savolni to‘ldiruvchi bilan aniq beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Mehmon ma’ruzachi uchun rus tilida ikkita muloyim savol tayyorlang. Har biri buyruq fe’li va to‘ldiruvchi bilan bo‘lsin.

Namunalar
«Тренер похвалил (кого?) игроков (to‘g‘ri to‘ldiruvchi) (за что?) за упорство (egilgan)». «Друзья уговорили меня (на что?) остаться» — infinitiv bilan ifodalangan to‘ldiruvchi: harakatni ega emas, boshqa shaxs («меня») bajaradi.
o‘rnimisol
gap boshidaПомимо музыки, он любит спорт.
gap o‘rtasidaОн, вместо ответа, промолчал.
«Он не прочитал ни одной книги» (inkor, qaratqich). «Он прочитал книгу» (tushum). «Принеси воды» (qism ma’nosi). «Он, вместо извинений, лишь пожал плечами» — «вместо» bilan ajratilgan to‘ldiruvchi.
Sinfda faoliyat

«Savol — to‘ldiruvchi». Juftlar gap yozadi, hamkori to‘ldiruvchini topib, unga savol beradi va uning turini aytadi (to‘g‘ri / egilgan).

Mashq
1
To‘ldiruvchilarni toping va turini ayting: «Мы встретили друга. Мы говорили о друге. Он смотрел фильм. Он гордится успехами».
2
Kelishik shaklini tanlang: «Никто не принёс (бумага)», «Я не видел (твоя сестра)», «Отрежь мне (хлеб)» (bir oz).
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Кроме Али никто не знал ответа».
4
Nima uchun «Он не прочитал ни одной книги» da to‘ldiruvchi qaratqich kelishigida?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMaktab tomidagi quyosh paneliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →