Nikolay Rubtsov. «Dalalar yulduzi»
Nikolay Mixaylovich Rubtsov (1936–1971) Arxangelsk viloyatidagi Yemetsk posyolkasida tug‘ilgan. «Детство» she’rida urush paytida bolalar uyida qolgani haqida yozgan. Olti yoshdan she’r yozgan, bolaligidan dengizni orzu qilgan, lekin yetti yillik maktabdan keyin o‘n besh yoshli yigitni dengiz bilim yurtiga qabul qilishmagan va u o‘rmon texnikumiga kirgan. 1954-yilda ta’til paytida u Toshkentda bo‘lgan va Sayyor bilan do‘stlashgan: o‘zbek shoiriga shimolliklarning ohangdor, samimiy she’rlari juda yoqqan, ularni mahalliy gazetada bosishni taklif qilgan. Keyinroq ular Moskvada, Adabiyot institutida yana uchrashgan. Shimoliy flotda xizmat qilgan, Leningradda ishchi yoshlar maktabini tugatgan, zavodda ishlagan. U Pushkin, Tyutchev va Yeseninni sevgan, ona yerga nozik mehr his qilgan; shimolga qaytib, bir yarim oyda qirqqa yaqin she’r yozgan. Zamondoshlarni uning she’rlarining ohangdorligi, o‘ychan ohangi hayratga solgan. Asosiy motivlar: Vatan, tabiat, qalb; sevimli obrazlar — nur, yulduz, chiroq. Eng yaxshi she’rlari «Звезда полей» to‘plamiga kirgan. «Звезда полей» (1964): muzlagan tumanda dalalar yulduzi yaxlagan suv teshigiga qarab to‘xtaydi; yarim tun, uyqu ona yurtni o‘rab oladi. Qiyin damlarda shoir yulduz tepalik ortida kuzgi oltin va qishki kumush ustida jimgina yonishini eslaydi. U butun yer odamlari uchun yonadi, uzoq shaharlarga nur yetkazadi, lekin aynan shu yerda — yorqinroq va to‘laroq. Shoir baxtli: yulduz yonib turguncha. Badiiy usullar: epitetlar («заледенелая мгла», «золото осеннее», «серебро зимнее»), jonlantirish (yulduz qaraydi, to‘xtaydi), takror («горит, горит»). «Sokin lirika» — baqirmaydigan, ohista, tabiat va yurtga bo‘lgan mehrni oddiy so‘zlarda ifodalaydigan she’riyat.
«Sokin ovoz». Sinf she’rni pichirlab, so‘ng odatdagi ovozda o‘qiydi; o‘quvchilar qaysi o‘qish she’r ruhiga mos ekanini va nima uchun ekanini muhokama qiladi.