«СПП»: aniqlovchi ergash gap (1)
Aniqlovchi ergash gap bosh gapdagi otni aniqlaydi, «какой? какая? какое? какие?» savollariga javob beradi va har doim aniqlanayotgan so‘zdan keyin turadi: «Книга, которую я взял в библиотеке, оказалась интересной». U «который, какой, чей, кто, что, где, куда, откуда, когда» bog‘lovchi so‘zlari bilan bog‘lanadi. Eng ko‘p qo‘llanadigani — «который»: u aniqlanmish bilan jins va sonda mos keladi, kelishigi esa ergash gapdagi vazifasiga qarab belgilanadi: «девочка (ayol jinsi, birlik), у которой (qaratqich) я взял словарь». «Который» ergash gapda ega, to‘ldiruvchi yoki hol bo‘lishi mumkin. Bosh gapda «такой, тот» ko‘rsatish so‘zlari kelishi mumkin: «Есть такой друг, который никогда не опаздывает». «Чей» ko‘pincha jonli otga tegishli bo‘ladi: «человек, чей голос знает вся страна», lekin jonsiz otga ham tegishli bo‘lishi mumkin: «страна, чья история насчитывает тысячи лет». «Тот, кто» va «то, что» birikmalari ham ishlatiladi. Sxemada ergash gap qavs ichida, bosh gap kvadrat qavsda beriladi: «[дом, (в котором ...), ...]». Ergash gap bosh gap o‘rtasida kelsa, ikki tomonidan vergul bilan ajratiladi.
| aniqlanuvchi | misol | kelishik |
|---|---|---|
| Река (ж., ед.) | Это река, на которой стоит город. | o‘rin |
| Друг (м., ед.) | Друг, с которым я учусь, живёт рядом. | vositali |
| Дети (мн.) | Дети, которым помогли, улыбались. | jo‘nalish |
Kiyim ilgichlari yonida o‘quvchi rus tilida qorovuldan so‘radi: «Я ищу куртку, которую вчера оставил на вешалке». Qorovul qaysi kurtka ekanini darrov tushundi.
Yo‘qolgan buyumlar xodimlari, tergovchilar va lug‘at tuzuvchilar narsani «который» bilan aniq tasvirlaydi.
Maktabingiz haqida ikkita qisqa gapni bitta rus gapiga «который» bilan birlashtiring, masalan, xona va uning ish vaqti haqida.
«Ikki gapni birlashtir». Juftlar ikki sodda gapni «который» yordamida bitta qo‘shma gapga aylantiradi, kelishikni tekshiradi va sxema chizadi.