☰ Mundarija · Rus tili

Aniqlovchi ergash gapli qo‘shma gap (1)

Darslar 19 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
19

«СПП»: aniqlovchi ergash gap (1)

Darslik: 73–76-betlar
MaqsadAniqlovchi ergash gapni topish, «который» bog‘lovchi so‘zini jins, son va kelishikda to‘g‘ri qo‘llash, «такой, тот» ko‘rsatish so‘zlari va «чей, кто, что» so‘zlarini bilish hamda sxema chizish.
Yangi so‘zlar
придаточное определительное (aniqlovchi ergash gap) · придаточное определительное (attributive clause)определяемое слово (aniqlanmish) · определяемое слово (antecedent, defined word)союзное слово «который» (bog‘lovchi so‘z) · союзное слово «который» (conjunctive word)схема (sxema) · схема (scheme)
Tushuntirish

Aniqlovchi ergash gap bosh gapdagi otni aniqlaydi, «какой? какая? какое? какие?» savollariga javob beradi va har doim aniqlanayotgan so‘zdan keyin turadi: «Книга, которую я взял в библиотеке, оказалась интересной». U «который, какой, чей, кто, что, где, куда, откуда, когда» bog‘lovchi so‘zlari bilan bog‘lanadi. Eng ko‘p qo‘llanadigani — «который»: u aniqlanmish bilan jins va sonda mos keladi, kelishigi esa ergash gapdagi vazifasiga qarab belgilanadi: «девочка (ayol jinsi, birlik), у которой (qaratqich) я взял словарь». «Который» ergash gapda ega, to‘ldiruvchi yoki hol bo‘lishi mumkin. Bosh gapda «такой, тот» ko‘rsatish so‘zlari kelishi mumkin: «Есть такой друг, который никогда не опаздывает». «Чей» ko‘pincha jonli otga tegishli bo‘ladi: «человек, чей голос знает вся страна», lekin jonsiz otga ham tegishli bo‘lishi mumkin: «страна, чья история насчитывает тысячи лет». «Тот, кто» va «то, что» birikmalari ham ishlatiladi. Sxemada ergash gap qavs ichida, bosh gap kvadrat qavsda beriladi: «[дом, (в котором ...), ...]». Ergash gap bosh gap o‘rtasida kelsa, ikki tomonidan vergul bilan ajratiladi.

Namunalar
«Дом, в котором мы живём, построен давно» — «который» aniqlanmish «дом» kabi erkak jinsida va birlikda, ergash gapda esa predlog kelishigida: «[дом, (в котором ...), ...]».
«Это человек, чей голос знает вся страна»; «Есть такой друг, который никогда не опаздывает» — «такой» ko‘rsatish so‘zi; «Девочка, у которой я взял словарь, учится в параллельном классе».
Sinfda faoliyat

«Ikki gapni birlashtir». Juftlar ikki sodda gapni «который» yordamida bitta qo‘shma gapga aylantiradi, kelishikni tekshiradi va sxema chizadi.

Mashq
1
«Который» ni kerakli shaklda qo‘ying: «Это музей, в ... хранятся старинные карты». «Девочка, ... я помог, поблагодарила меня». «Мы читаем рассказы, ... написал наш земляк».
2
Ikki gapni birlashtiring: «Я встретил учителя. Он преподавал нам физику».
3
Sxema chizing: «Дом, в котором мы живём, построен давно».
4
Nima uchun «девочка, у которой» da «который» jinsi bo‘yicha aniqlanmishga mos, kelishigi esa boshqacha?