☰ Mundarija · Rus tili

Sabab va maqsad holi

Darslar 10 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
10

Sabab va maqsad holi

Darslik: 39–43-betlar
MaqsadSabab va maqsad holini topish va ularning ifodalanishini («благодаря, из-за, от, по, за»; «для, ради, с целью, в целях»; infinitiv) to‘g‘ri qo‘llash.
Yangi so‘zlar
обстоятельство причины (sabab holi) · обстоятельство причины (adverbial of reason)обстоятельство цели (maqsad holi) · обстоятельство цели (adverbial of purpose)благоприятная причина (qulay sabab) · благоприятная причина (favourable reason)неблагоприятная причина (noqulay sabab) · неблагоприятная причина (unfavourable reason)
Tushuntirish

Sabab holi harakat yoki holatning sababini ko‘rsatadi va «почему? по какой причине? за что?» savollariga javob beradi; u predlogli ot bilan ifodalanadi. «Благодаря» jo‘nalish kelishigi bilan qulay sababni bildiradi: «Благодаря тренеру команда выиграла». «Из-за» qaratqich kelishigi bilan noqulay sababni bildiradi: «Из-за тумана рейс задержали». «От» + qaratqich holatning o‘zgarishiga sabab bo‘ladi: «задрожал от холода», «проснулся от грохота». «По» + jo‘nalish kelishigi odat, xato yoki boshqa kishining xohishini bildiradi: «по незнанию», «по рассеянности», «по просьбе брата». «За» + tushum kelishigi rag‘batlantirish yoki jazoning sababini bildiradi: «похвалили за старание». Maqsad holi «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. U fe’lning noaniq shakli («вышел подышать»), «для, ради, с целью, в целях» predloglari bilan qaratqich kelishigidagi ot («для соревнований», «с целью экономии») yoki ravish va ravishdosh oboroti bilan ifodalanadi.

Namunalar
«Благодаря хорошей подготовке (qulay) команда победила, а из-за дождя (noqulay) финал перенесли». «Он покраснел от смущения».
Maqsad: «Мы остались после уроков помочь классному руководителю» (infinitiv); «Для турнира школа купила новые мячи» (predlogli ot); «С целью экономии воды в школе поставили новые краны».
Sinfda faoliyat

«Nega? Nima uchun?». Bitta voqea beriladi («Концерт перенесли»); guruhlar «из-за», «благодаря», «по», «для» bilan sabab va maqsadni aytadi.

Mashq
1
«Благодаря» yoki «из-за» ni tanlang: «... хорошей подготовке команда победила», «... тумана самолёт не вылетел».
2
Sabab holini to‘ldiring: «Девочка дрожала ... (холод)», «Малыш проснулся ... (шум)».
3
Hol turini aniqlang: «Брат сходил в магазин за хлебом», «Из-за снега дорогу закрыли», «Для соревнований мы тренировались», «По просьбе мамы он остался».
4
Nima uchun «по незнанию» — sabab holi?