Sabab va maqsad holi
Sabab holi harakat yoki holatning sababini ko‘rsatadi va «почему? по какой причине? за что?» savollariga javob beradi; u predlogli ot bilan ifodalanadi. «Благодаря» jo‘nalish kelishigi bilan qulay sababni bildiradi: «Благодаря тренеру команда выиграла». «Из-за» qaratqich kelishigi bilan noqulay sababni bildiradi: «Из-за тумана рейс задержали». «От» + qaratqich holatning o‘zgarishiga sabab bo‘ladi: «задрожал от холода», «проснулся от грохота». «По» + jo‘nalish kelishigi odat, xato yoki boshqa kishining xohishini bildiradi: «по незнанию», «по рассеянности», «по просьбе брата». «За» + tushum kelishigi rag‘batlantirish yoki jazoning sababini bildiradi: «похвалили за старание». Maqsad holi «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. U fe’lning noaniq shakli («вышел подышать»), «для, ради, с целью, в целях» predloglari bilan qaratqich kelishigidagi ot («для соревнований», «с целью экономии») yoki ravish va ravishdosh oboroti bilan ifodalanadi.
| old ko‘makchi | ma’no | misol |
|---|---|---|
| от + Р. | his-tuyg‘u | от усталости |
| по + Д. | xato, odat | по ошибке |
| за + В. | jazo / minnatdorchilik | наказать за опоздание |
Sinfdoshi kechikib kelgach, o‘quvchi rus tilida o‘qituvchiga yozdi: «Прошу извинить за опоздание: из-за ремонта дороги автобус ехал долго». Sabab qisqa va aniq ko‘rsatildi.
Kotiblar, dispetcherlar va diktorlar kechikish yoki o‘zgarish sababini aniq ma’lum qiladi.
Nega bugun maktabga erta kelganingiz haqida rus tilida ikki gap yozing: bittasida sabab, ikkinchisida maqsad bo‘lsin.
| maqsad | misol |
|---|---|
| для + Р. | для здоровья |
| ради + Р. | ради друзей |
| с целью + Р. | с целью проверки |
| за + Т. | пойти за водой |
«Nega? Nima uchun?». Bitta voqea beriladi («Концерт перенесли»); guruhlar «из-за», «благодаря», «по», «для» bilan sabab va maqsadni aytadi.