☰ Mundarija · Rus tili

V. Vysotskiy va B. Pak

Darslar 44–45 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
44

Vladimir Vysotskiy. «Do‘st haqida qo‘shiq»

Darslik: 179–180-betlar
MaqsadVladimir Vysotskiy hayoti va «Песня о друге» qo‘shig‘ining mazmuni, g‘oyasi va tuzilishini tushuntira olish.
Yangi so‘zlar
автор-исполнитель (muallif-ijrochi) · автор-исполнитель (singer-songwriter)положиться (ishonmoq) · положиться (to rely on)связка (matash) · связка (a climbing rope team)испытание (sinov) · испытание (a test)
Tushuntirish

Vladimir Semyonovich Vysotskiy — shoir, qo‘shiqchi-muallif, aktyor, nasriy asarlar muallifi — 1938-yil 25-yanvarda Moskvada tug‘ilgan. Maktabda drama to‘garagida shug‘ullangan va teatr institutiga kirishni xohlagan, lekin ota-onasining talabi bilan qurilish institutiga kirgan va tez orada undan ketgan. 1956-yilda MXAT qoshidagi maktab-studiyada o‘qiy boshlagan; uch yildan keyin «Преступление и наказание» spektaklida debyut qilgan. Pushkin nomidagi drama teatrida, so‘ngra Taganka drama va komediya teatrida ishlagan. Taxminan 30 filmda rol o‘ynagan; ko‘pchiligida uning qo‘shiqlari yangraydi. «Место встречи изменить нельзя» teleserialida (rejissyor S. Govoruxin) MUR kapitani Gleb Jeglov roli uchun vafotidan keyin SSSR Davlat mukofoti berilgan. Qo‘shiqlarini yetti torli gitara jo‘rligida ijro etgan; AQSh, Yugoslaviya, Vengriya, Fransiya, Polsha va Germaniyada gastrollarda bo‘lgan. Umri davomida 7 ta plastinka va 1 ta katta disk chiqqan. Oxirgi konserti 1980-yil 16-iyulda bo‘lgan; 25-iyulda Moskvada vafot etgan. «Песня о друге»ni u 1966-yilda «Вертикаль» (1967) filmi uchun yozgan (kitobda qo‘shiq ostida xato bilan 1980-yil ko‘rsatilgan). Qo‘shiq tog‘ ishi uchun: agar do‘st aslida do‘st ham, dushman ham emas — «shunchaki» bo‘lsa, uni tog‘ga tort, tashlab ketma, bir matashmada — u kim ekanini bilib olasan. Keyin ikki natija beriladi. Birinchisi: kim tog‘da darhol bo‘shashib pastga qaytsa, muzlikka chiqib ruhdan tushsa, qoqilib qichqirsa, u begona; uni haydash kerak, bunday odamlarni yuqoriga olishmaydi va ular haqida qo‘shiq aytilmaydi. Ikkinchisi — haqiqiy do‘st: ingramagan, nolimagan, g‘amgin va jahldor bo‘lsa-da yurgan, sen yiqilganda ingragan, lekin ushlab turgan; bunday odamga o‘zingga ishongandek ishon. Tuzilishi: shart va natija («Если…, значит…»); qofiya va ritm qo‘shiq ohangini beradi. Xavfsizlik: tog‘ga faqat tayyorgarlik va ko‘rsatma bilan, tajribali kattalar yoki yo‘riqchi bilan chiqish kerak; she’r — majoziy o‘xshatish.

Namunalar
Qo‘shiqning ikki qismi bir-biriga qarama-qarshi: avval «begona», keyin «haqiqiy do‘st». Bu antiteza g‘oyani ravshan qiladi: do‘stlik qiyinchilikda sinaladi.
«Положись на него, как на себя самого» — qo‘shiq xulosasi: do‘stga ishonch o‘z-o‘zingga ishonch bilan teng.
Sinfda faoliyat

«Do‘stlik sinovi». Guruhlar yaxshi do‘stni belgilovchi 5 ta xususiyatni yozadi, so‘ng she’rdagi misrani har biriga dalil sifatida topadi.

Mashq
1
Vysotskiy qaysi filmdagi roli uchun vafotidan keyin Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan?
2
Qo‘shiq qaysi film uchun yozilgan va uning qaysi so‘zi tog‘dagi do‘stlikni bildiradi?
3
Qaysi kishilarni tog‘ga olishmaydi? Qo‘shiqdan dalil keltiring.
4
Nega do‘stni aynan tog‘da sinash kerak? Fikringizni asoslang.