O‘rin va payt holi
«Обстоятельство» fe’lning yoki boshqa belgining alomatini bildiradi va odatda kesimga bitishuv yoki boshqaruv orqali bog‘lanadi. Hol ma’nosiga ko‘ra: tarz va daraja, o‘rin, payt, sabab, maqsad, shart va to‘siqsizlik holiga bo‘linadi. O‘rin holi harakat joyini ko‘rsatadi va uch savolga javob beradi: «где?» («в библиотеке, у окна»), «куда?» («в библиотеку, к окну») va «откуда?» («из библиотеки, от окна»). U ravish yoki predlogli ot bilan ifodalanadi: «Вдали мерцал огонёк». Payt holi harakat qachon, qancha vaqt davom etganini ko‘rsatadi: «когда? с каких пор? до каких пор? как долго?». U payt ravishi, predlogli ot yoki son + ot bilan ifodalanadi: «в пятницу», «по утрам», «с полудня до заката», «целый месяц». Soat ham aniq aytiladi («в половине седьмого»), sana ham («двадцатого октября», «в 2024 году»). Predloglarni farqlang: «через неделю» — bir haftadan keyin (vaqt nuqtasi), «за неделю» — bir hafta ichida (ish bajarilgan muddat), «после» esa qaratqich kelishigi bilan keladi: «после тренировки».
| savol | shakl | misol |
|---|---|---|
| где? | в / на + П. | во дворе |
| куда? | в / на + В. | во двор |
| откуда? | из / с + Р. | из двора |
| когда? | в + В. / Т. | весной |
| как долго? | В. без предлога | всю зиму |
| с каких пор? | с + Р. | с мая |
Maktab bulletenida rus tilida shunday e’lon bor edi: «Кружок проходит по средам с трёх до четырёх в кабинете музыки». Mehmon qayerda va qachon borishni darrov tushundi.
Dispetcherlar, kotiblar va gidlar joy va vaqtni obstoyatelstva bilan aniq beradi.
Xayoliy do‘stingizga rus tilida taklif yozing: qachon va qayerda uchrashish kerakligi aniq bo‘lsin. Hech kimga yubormang.
«Joy yoki vaqt?». O‘qituvchi gap o‘qiydi; o‘quvchilar o‘rin holiga o‘rnidan turadi, payt holiga qarsak chaladi va savolni aytadi.