ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

So‘z birikmasi

Darslar 1 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
1

So‘z birikmasi

Darslik: 3–6-betlar
MaqsadSo‘z birikmasini aniqlash, bosh va tobe so‘zni topish, tobe bog‘lanishning uch turini (moslashuv, boshqaruv, bitishuv) farqlash.
Yangi so‘zlar
словосочетание (so‘z birikmasi) · словосочетание (word combination)главное слово (bosh so‘z) · главное слово (main word)зависимое слово (tobe so‘z) · зависимое слово (dependent word)согласование, управление, примыкание · согласование (agreement), управление (government), примыкание (adjunction)
Tushuntirish

«Словосочетание» — bu ma’no va grammatika jihatdan bog‘langan ikki yoki undan ortiq mustaqil so‘zdan tuzilgan birikma: «школьная библиотека», «читать журнал». U predmetni, harakatni yoki belgini gapdagi alohida so‘zdan aniqroq nomlaydi, lekin tugallangan fikr bildirmaydi. So‘z birikmasida faqat tobe bog‘lanish bo‘ladi: bosh so‘zdan tobe so‘zga savol beriladi — «библиотека (какая?) школьная». Moslashuvda («согласование») tobe so‘z bosh so‘z bilan jins, son va kelishikda mos keladi: «новая книга — новой книге». Boshqaruvda («управление») bosh so‘z tobe so‘zdan muayyan kelishikni talab qiladi: «читать (что?) журнал», «интерес (к чему?) к музыке». Bitishuvda («примыкание») tobe so‘z o‘zgarmaydi: ravish, infinitiv, ravishdosh yoki qiyosiy darajadagi sifat: «говорить тихо», «хочу отдохнуть», «идти улыбаясь», «бежать быстрее». Ega va kesim orasidagi bog‘lanish tobe bog‘lanish emas, shuning uchun «дети играют» so‘z birikmasi emas, gap asosidir.

bog‘lanishtobe so‘zmisol
moslashuvbosh so‘zga rod, son, kelishikda mosновая тетрадь
boshqaruvbosh so‘z kelishikni talab qiladiчитать газету
bitishuvo‘zgarmas so‘zговорить тихо
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabga kelgan rus tilli mehmon yo‘l so‘radi, o‘quvchi esa rus tilida «Подскажите, как пройти к краеведческому музею?» deb so‘radi va «Идите прямо до светофора» degan javobni tushundi. Ikki so‘z birgalikda joyni aniq ko‘rsatdi.

Kim ishlatadi

Gidlar, e’lon o‘qiydigan xodimlar va tarjimonlar aniq nom va tushuntirishlarni so‘z birikmalari bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonadagi uchta narsaga rus tilida qog‘oz yorliq yozing, har birida bitta aniqlovchi so‘z bo‘lsin, masalan, «мягкое кресло».

Namunalar
so‘z birikmasigap
летний вечерВечер летний.
ехать быстроМы едем быстро.
«Весенний дождь» — moslashuv («мужской род, ед. число, им. падеж»); «встретить гостя» — boshqaruv («встретить» → «вин. падеж»); «ехать осторожно» — bitishuv (ravish o‘zgarmaydi).
«Мечта о путешествии»: bosh so‘z — «мечта», tobe so‘z — «путешествии» («предложный падеж»); savol: «мечта (о чём?) о путешествии»; bu — boshqaruv.
Sinfda faoliyat

«Birikma zanjiri». O‘qituvchi bosh so‘zni aytadi («река»), o‘quvchilar navbat bilan tobe so‘z qo‘shadi («быстрая река», «берег реки») va bog‘lanish turini nomlaydi. Takrorlagan yoki xato qilgan o‘yindan chiqadi.

Mashq
1
Bosh va tobe so‘zni toping, savol bering: «лесная тропа», «помочь соседу», «бегать быстро».
2
Bog‘lanish turini aniqlang: «зелёное яблоко», «любить рисовать», «интерес к истории», «читать вслух».
3
Sinonim birikma tuzing: «берег реки», «запах леса». Qaysi birikmani sifatli birikma bilan almashtirib bo‘lmaydi: «причина опоздания»?
4
Nima uchun «дети играют» so‘z birikmasi emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBitiruvchi yilining birinchi rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →