ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Uyushiq bo‘laklar va umumlashtiruvchi so‘zlar

Darslar 14–15 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
14

Gapning uyushiq bo‘laklari

Darslik: 53–56-betlar
MaqsadUyushiq bo‘laklarni topish, ular orasida bog‘lovchilar oldidan vergulni to‘g‘ri qo‘yish, uyushiq va uyushmagan aniqlovchilarni farqlash.
Yangi so‘zlar
однородные члены (uyushiq bo‘laklar) · однородные члены (homogeneous parts)сочинительная связь (tenglashuv bog‘lanishi) · сочинительная связь (coordinating link)союз (bog‘lovchi) · союз (conjunction)перечислительная интонация (sanash ohangi) · перечислительная интонация (enumerating intonation)
Tushuntirish

Uyushiq bo‘laklar — tenglashuv bog‘lanishi bilan bog‘langan bo‘laklar. Ular bir-biriga tobe emas, bir xil savolga javob beradi va gapdagi bitta so‘zga tegishli bo‘ladi: «На ярмарке продавали мёд, орехи и сушёные фрукты». Ular bosh yoki ikkinchi darajali bo‘lak bo‘lishi mumkin. Tobe so‘zi bor uyushiq bo‘lak yoyiq deyiladi. Bog‘lovchilar uch guruh: biriktiruvchi («и, да» — «и» ma’nosida, «ни … ни, как … , так и, не только … , но и»), qarama-qarshilik («а, но, да» — «но» ma’nosida, «зато, однако») va ayiruvchi («или, либо; то … , то …; не то … , не то …»). Bir martalik «и, да, или, либо» oldidan vergul qo‘yilmaydi; takrorlanuvchi bog‘lovchilar oldidan qo‘yiladi: «И утром, и вечером шёл дождь». Qarama-qarshilik bog‘lovchilari oldidan har doim vergul bor. Juft bog‘lovchilarda vergul ikkinchi qism oldidan: «не только умён, но и добр». Aniqlovchilar uyushiq bo‘lsa, sanash ohangi bilan aytiladi va oralariga «и» qo‘yish mumkin («ясная, тихая ночь»); uyushmagan aniqlovchilarning biri butun birikmaga tegishli bo‘ladi, shuning uchun vergul yo‘q: «интересная научная статья».

bog‘lanishvergulmisol
ittifoqsizborПели, танцевали, смеялись.
yagona «и»yo‘qЧитал и писал.
takroriy «и»borИ читал, и писал.
«а, но»borУстал, но доволен.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab teatri e’lonida rus tilida shunday yozilgan edi: «Нужны ткань, картон и помощники». Bir xil bo‘laklar vergul bilan ajralib, e’lon qisqa va tushunarli bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Matn mualliflari, kotiblar va nutq yozuvchilari bir xil bo‘laklarni ro‘yxat qilib, ohangni aniq saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sevimli uchta dars haqida rus tilida bir gap yozing va bir xil bo‘laklar orasidagi vergullarni tekshiring.

Namunalar
«Ветер рвал листья, ломал ветки и гнал тучи» — uchta uyushiq kesim; oxirgi «и» oldidan vergul yo‘q. «Он не только умён, но и добр» — juft bog‘lovchi, vergul ikkinchi qismdan oldin.
bir xilhar xil
Прочный, надёжный мостСтарый каменный мост
Uyushiq aniqlovchilar: «Над лесом стояла ясная, тихая ночь». Uyushmagan: «Мы купили красивый деревянный стол» («красивый» butun «деревянный стол» ga tegishli).
Sinfda faoliyat

«Vergul: bor yoki yo‘q». Doskada vergulsiz gaplar; o‘quvchilar karta ko‘taradi (qizil — vergul kerak, yashil — kerak emas) va qoidani nomlaydi.

Mashq
1
Tinish belgilarini qo‘ying: «Ветер рвал листья ломал ветки и гнал тучи». «Он не только умён но и добр».
2
Takrorlanuvchi «и» ni «как … , так и» bilan almashtiring: «Нам нужны и знания, и опыт».
3
Qaysi gapda aniqlovchilar uyushiq: «Мы купили красивый деревянный стол» yoki «Мы купили красивый, тёплый шарф»?
4
Nima uchun «Мы ждали и надеялись на помощь» noto‘g‘ri? To‘g‘rilang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning suvenir stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →