ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

A. Faynberg va N. Ilin

Darslar 46–47 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
46

Aleksandr Faynberg. She’rlar

Darslik: 182–183-betlar
MaqsadAleksandr Faynbergning ikki she’rida («Здесь и просторно, и высоко», «Саратан») O‘zbekiston hayoti va tabiati tasvirini ko‘ra olish va tasvir vositalarini izohlash.
Yangi so‘zlar
чайхана (choyxona) · чайхана (teahouse)казан (qozon) · казан (cauldron)дувал (devor, duval) · дувал (a clay wall)зной (jazirama) · зной (scorching heat)
Tushuntirish

Kitobning «Поэты Узбекистана» bo‘limida Aleksandr Arkadyevich Faynberg she’rlari berilgan (uning tarjimai holi kitobda yo‘q). Birinchi she’r — «Здесь и просторно, и высоко» — qishloq choyxonasi tasviri. Keng, baland joy; daryo bo‘yidagi choyxonaga posyolkaning loy uylari yugurib tushib, yugurish chog‘ida qotib qolgandek tuyuladi. Choyxonachi o‘zidan mag‘rur: u go‘yo yulduzli olamlarni anglagan; piyoladan yashil choy nuri ko‘k osmonga ko‘tariladi. Tom ostida it mudraydi; «yerdagi doimiy o‘y» bilan kelin cho‘nqayib qozon tagida tutun hosil qiladi. Taxmonlar, yalpoq idishlar, past dasturxon o‘rtasida yangi non — avvalgidek yumaloq. Shoir uchun hammasi xotirasidan tanish: tog‘ cho‘qqilari qorda, kundalik turmush, eshik, hovli, uy raqami; faqat asr raqami unutilgan. Bu — vaqt to‘xtagandek tuyulishi, an’analarning barqarorligi. Ikkinchi she’r — «Саратан» — o‘zbek xalq taqvimidagi eng issiq davr. Sharq nayining issig‘i va sho‘rxok yer bo‘ylab cheksiz quyosh. Kaltakesak soyasi yoriqqa berkinadi, tuya mudrab turadi, duval ortida bedana ingrab qichqiradi; kampir loydan qilingan o‘choqqa loydek yuz bilan qaraydi. Uy qiyshaygan va «ko‘r». Jazirama to‘rt tomondan qimirlamaydi, devorda — yashil chayon. Tasvir vositalari: epitetlar («глиняное лицо», «слеп и скособочен»), jonlantirish, tafsilotlar tizimi (it, tuya, kaltakesak, chayon) va fasl hissini beruvchi to‘xtab qolgan harakat.

so‘zma’no
знойqaynoq issiq
маревоhavoning tebranishi
духотаdim havo
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Issiq kuni mehmonga o‘quvchi rus tilida maslahat berdi: «Возьмите воду и головной убор, а в полдень держитесь в тени». Maslahat qisqa va foydali edi.

Kim ishlatadi

Gidlar, shifokorlar va tadbir tashkilotchilari mehmonlarga ob-havoga mos maslahatlarni tez aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Issiq kunda mehmon uchun rus tilida uchta qisqa maslahat yozing.

Namunalar
«Лишь номер века позабыт» — she’rning kalit misrasi: shoir uchun hayot asrlar davomida o‘zgarmagandek, vaqt «unutilgan». Bu an’analarga hurmatni ifodalaydi.
«Саратан»da barcha tasvirlar bir narsaga — jaziramaga xizmat qiladi: hamma jonzot qimirlamaydi. Shoir bu tuyg‘uni «жара недвижна» deb ifodalaydi.
Sinfda faoliyat

«Rasm chizamiz». Juftliklar bir she’rni tanlab, uni 5–6 tafsilotli rasm yoki so‘zli rasm sifatida tasvirlaydi va har bir tafsilotga mos misra ko‘rsatadi.

Mashq
1
Birinchi she’rda choyxonaning qaysi qismlari tasvirlangan? Uchtasini ayting.
2
«И с вечной думой о земном» qatori kimga tegishli?
3
«Саратан» she’rida jazirama qanday tasvirlanadi? Misra keltiring.
4
Nima uchun shoir «Лишь номер века позабыт» deydi? Fikringizni asoslang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘n ikki yil qutisiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →