«СПП»: o‘rin ergash gapi
O‘rin ergash gapi harakat bajariladigan joyni ko‘rsatadi va «где? куда? откуда?» savollariga javob beradi. U «где, куда, откуда» bog‘lovchi so‘zlari orqali bosh gapga bog‘lanadi. Bosh gapda «там, туда, оттуда» ko‘rsatish so‘zlari yoki «везде, всюду, повсюду, справа, слева, впереди, наверху» ravishlari bo‘lishi mumkin; ko‘rsatish so‘zi bo‘lsa, ergash gap doim undan keyin turadi. Qismlar tartibi erkin: «Мы сели там, где было тихо», sxema: «[там], (где ...)»; «Где растёт камыш, там водятся утки» — «(где ...), [там ...]»; «Там, где начинается тропа, стоит указатель» — «[там, (где ...), ...]». Ko‘rsatish so‘zining tanlovi bosh gapdagi fe’lga, bog‘lovchi so‘zning tanlovi ergash gapdagi fe’lga bog‘liq: «Он поехал туда (куда?), где (где?) жила бабушка» — «туда» harakat yo‘nalishi, «где» esa ergash gapdagi joy. «Где» ergash gapi o‘rin ergash gapidan farqlanadi, agar u otni aniqlasa (aniqlovchi: «Это двор, где мы играли») yoki savol ma’nosini bersa (izohlovchi: «Он спросил, где свободно»).
| ko‘rsatish so‘zi | bog‘lovchi so‘z | misol |
|---|---|---|
| везде | где | Везде, где цвели сады, жужжали пчёлы. |
| там | где | Мы сели там, где было тихо. |
| туда | куда | Пошли туда, куда вела тропа. |
| оттуда | откуда | Вернулись оттуда, откуда виден город. |
Chet ellik mehmonga o‘quvchi rus tilida yo‘l ko‘rsatdi: «Идите туда, где стоит большой тополь, и поверните направо». Mehmon belgilangan joyni xaritasiz topdi.
Gidlar, kuryerlar va xarita o‘qiydiganlar joyni «там, где» kabi iboralar bilan aniq ko‘rsatadi.
Xonangizdagi bir narsa joylashgan joyni rus tilida «лежит там, где ...» shaklida tushuntiring.
«Joyni top». Juftlar harita yoki xona rejasida joyni tavsiflaydi: «Ключи лежат там, где ...». Hamkor qaerdaligini topadi va sxema chizadi.