ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Sodda gap. Gapning bosh bo‘laklari

Darslar 3 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
3

Sodda gap. Gapning bosh bo‘laklari

Darslik: 11–14-betlar
MaqsadSodda gapning grammatik asosini topish, eganing ifodalanish usullarini va kesimning uch turini (sodda fe’lli, murakkab fe’lli, murakkab otli) farqlash.
Yangi so‘zlar
грамматическая основа (grammatik asos) · грамматическая основа (grammatical base)подлежащее (ega) · подлежащее (subject)сказуемое (kesim) · сказуемое (predicate)глагол-связка (bog‘lama fe’l) · глагол-связка (linking verb)
Tushuntirish

Sodda gap bitta grammatik asosga ega: «подлежащее» va «сказуемое» uning bosh bo‘laklari. Gap yoyiq («распространённое») yoki yoyiq bo‘lmagan («нераспространённое») bo‘ladi: ikkinchi darajali bo‘laklar bo‘lsa yoyiq. Ega ot yoki olmoshning bosh kelishikdagi shakli bilan ifodalanadi («Ветер стих», «Мы вернулись»), shuningdek otlashgan sifat yoki sifatdosh («Дежурные вышли»), son («Двое остались»), fe’lning noaniq shakli («Рисовать — моё хобби») va birikma («Группа туристов поднялась на перевал») bilan. Kesim uch xil bo‘ladi. «Простое глагольное» — bitta fe’lning aniq, buyruq yoki shart mayli shakli: «Дети поют». «Составное глагольное» ikki fe’ldan iborat: birinchisi tuslangan («начать, хотеть, уметь, стараться»), ikkinchisi noaniq shaklda: «Мы решили участвовать». «Составное именное» bog‘lama fe’l va nominal qismdan tuziladi: «Брат стал врачом». Hozirgi zamonda bog‘lama ko‘pincha tushib qoladi: «Отец — инженер»; nominal qism ot, sifat, qisqa majhul sifatdosh yoki ravish bo‘lishi mumkin.

ega ifodasimisol
otМост связал берега.
olmoshМы устали.
otlashgan sifatБольной уснул.
sonПятеро вернулись.
infinitivПеть — моё любимое занятие.
so‘z birikmasiГруппа ребят ушла.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzey yo‘lagida o‘quvchi uzun rus yozuvini o‘qidi: «В субботу в центре города после ремонта открылась выставка школьных работ». U avval «выставка открылась» deb asosiy ma’noni topdi, keyin qolgan so‘zlarni aniqladi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, muharrirlar va jurnalistlar uzun gapda kim nima qilganini avval aniqlab, keyin tafsilotlarni qo‘shadi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilidagi plakat yoki matndan bitta uzun gap tanlang va undan ikki so‘zni toping: nima yoki kim, va u nima qiladi.

Namunalar
На рассветеобстоятельство над озеромобстоятельство поднялсясказуемое лёгкийопределение туманподлежащее .
«На рассвете над озером поднялся лёгкий туман». Asos: «туман поднялся» (ega — ot, kesim — sodda fe’lli); gap yoyiq.
«Наш тренер умеет работать с новичками» — kesim «умеет работать» (murakkab fe’lli). «Матч был напряжённым» — kesim «был напряжённым» (murakkab otli; nominal qism — sifat, vositali kelishik). «Игра закончена» — qisqa majhul sifatdosh nominal qism.
Sinfda faoliyat

«Asosni top». O‘qituvchi uzun gaplarni o‘qiydi; o‘quvchilar tezda ega va kesimni aytadi va kesim turini ko‘rsatadi (barmoq bilan: 1 — sodda, 2 — fe’lli murakkab, 3 — otli murakkab).

Mashq
1
Grammatik asosni toping: «Вечером в актовом зале начался школьный концерт». Kesim qaysi turda?
2
Eganing ifodalanishini ayting: «Дежурные раздали тетради», «Читать вслух полезно», «Двое остались», «Они спорили».
3
Kesim turini aniqlang: «Закрой окно», «Мы решили участвовать в конкурсе», «Отец — инженер», «Брат стал известным музыкантом».
4
Nima uchun «Она хочет учиться» da kesim sodda fe’lli emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning anjuman mavzusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →