ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi11-sinf · 19-hafta

Azizning bahorgi to‘garaklari

🎯 Missiya: Aziz 5 ta to‘garakdan qaysi ikkitasini tanlaydi: vaqt va pul chegarasida?

Dushanba

AzizOpa, bahordan boshlab maktabda beshta to‘garak: Osmon, Veb, Kimyo, Tabiat, Tarix va til. Men hammasiga yozilmoqchiman! 😄
MalikaAvval chegaralarni yozamiz. Sening bo‘sh tushdan keyinlaring haftasiga 3 ta, har to‘garak haftada bir marta. Ota-onang oyiga ko‘pi bilan 60 000 so‘m ajratadi (misol).
ZarinaOylik to‘lovlar (misol): Osmon — 0, Veb — 40 000, Kimyo — 50 000, Tabiat — 20 000, Tarix va til — 30 000 so‘m.
AnvarTadbirkorlik darsidan: asosiy mablag‘ — uzoq vaqt shaklini o‘zgartirmay ishtirok etadigan narsa (noutbuk, proyektor); aylanma mablag‘ — sarflanadigan narsa (reaktivlar, qog‘oz). Kimyo to‘garagining to‘lovi ko‘proq, chunki reaktivlar tugab turadi.
Tadbirkorlik asoslari

Qulf 1: Vaqt va pul chegarasi

Topshiriq: Oyiga 60 000 so‘m. Qaysi juftlik sig‘adi?

🔑 Kalit: Cheklovlar: haftasiga 3 bo‘sh tushdan keyin (1 tasi bo‘sh qolsin, ya’ni 2 to‘garak) va oyiga 60 000 so‘m (misol); Veb + Kimyo = 90 000 sig‘maydi.

AzizOsmon to‘garagi xaritalari uchun quti yasayman: 10 × 10 × 30 sm. Ichiga silindr shaklidagi nay sig‘adimi?
JasurIchki chizilgan silindr: asosi kvadratga ichki chizilgan doira, r = 5 sm, h = 30 sm. Hajmi V = πr²h = π · 25 · 30 = 750π ≈ 2356 sm³.
MalikaQuti hajmi 10 · 10 · 30 = 3000 sm³; nay uning 2356 / 3000 ≈ 0,79 qismini egallaydi. Qutidagi eng uzun tayoq — diagonal: d² = 10² + 10² + 30² = 1100, d ≈ 33 sm.
Matematika

Qulf 2: Xarita naychasi

Topshiriq: Qutining diagonali d² = a² + b² + c²: 10, 10, 30. d²?

AzizOta-onamga yozdim: «Osmon to‘garagiga yozilsam, og‘zim qulog‘imda bo‘ladi!» 😅 Bu to‘g‘rimi?
ZarinaOna tilidan: ibora — tayyor birikma, ma’nosi so‘zlarning yig‘indisidan chiqmaydi. «Og‘zi qulog‘ida» — juda xursand. Ingliz tiliga so‘zma-so‘z tarjima qilsang, mantiqsiz chiqadi.
Anvar«Juda xursand bo‘laman» deb yozsang, ma’no saqlanadi, lekin ta’sir kuchi yo‘qoladi: ibora doim obrazli va hissiy. Ota-onaga yozishda esa ikkalasi ham yaxshi.
Ona tili

Qulf 3: Ibora yoki so‘z?

Topshiriq: Iborani oddiy so‘z bilan almashtirsak…

MalikaOsmon to‘garagi rahbariga ingliz tilida rasmiy xat yozish mashqi qilamiz. Tuzilishi: salom, maqsad, tafsilotlar, minnatdorchilik, yakun.
AnvarIsm noma’lum bo‘lsa: “Dear Sir or Madam, I am writing to ask whether there are free places in the Sky club. I would be grateful if you could send the timetable. Yours faithfully, Aziz.” Rasmiy xatda qisqartma yo‘q: I am, do not.
ZarinaTaklif uchun: You should..., You could..., Why don’t we...?, How about...? Masalan: “Why don’t we observe on Wednesday?”
Ingliz tili

Qulf 4: Rasmiy iltimos xati

Topshiriq: Ismi noma’lum odamga xat qanday tugaydi?

Seshanba

MalikaQuyosh — Yerga eng yaqin yulduz, spektral sinfi G2. Massasi ≈ 1,99·10³⁰ kg (Yernikidan ≈ 333 000 marta ko‘p), radiusi ≈ 696 000 km, yoshi ≈ 4,6 mlrd yil. Sirt harorati ≈ 5800 K.
JasurFotosfera — Quyoshning ko‘rinadigan «sirti», qalinligi 300–500 km. Granulyatsiya — konveksiya yacheykalari, har biri ≈ 1000 km, ≈ 10 daqiqa yashaydi.
ZarinaQuyosh dog‘lari kuchli magnit maydonli, atrofdan sovuqroq (≈ 3800–4500 K), shuning uchun qoramtir ko‘rinadi. 11 yillik sikl bor.
MalikaXavfsizlik: Quyoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki oddiy teleskop-durbin orqali qarab bo‘lmaydi. Faqat kattalar nazoratida, proyeksiya yoki maxsus filtr bilan. Aziz proyeksiyada dog‘ni chizdi, lekin kattalar bilan!
Astronomiya

Qulf 5: Osmon to‘garagi: Quyosh

Topshiriq: Quyoshni kuzatishning xavfsiz usuli?

🔑 Kalit: Osmon to‘garagi: Aziz Quyosh dog‘ini proyeksiyada chizdi; Quyoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarash mumkin emas, faqat kattalar nazoratida.

AnvarOsmon to‘garagida fizika ham bor. Interferensiya: bir xil chastotali va doimiy faza farqli (kogerent) to‘lqinlar ba’zi nuqtalarda kuchayadi, ba’zilarda susayadi.
ZarinaYo‘l farqi Δd = kλ bo‘lsa — maksimum; Δd = (2k + 1) · λ / 2 bo‘lsa — minimum. λ = 500 nm, Δd = 1000 nm bo‘lsa, k = 2: maksimum. Δd = 750 nm bo‘lsa, (2k + 1) · 250 = 750, k = 1: minimum.
JasurIkki alohida lampa kogerent emas: atomlar nurni mustaqil va tasodifiy chiqaradi. Difraksion panjara: d · sin φ = nλ; d = 2000 nm, λ = 500 nm, n = 1 bo‘lsa, sin φ = 0,25.
Fizika

Qulf 6: Yorug‘lik tasvirlari

Topshiriq: Δd = 1000 nm, λ = 500 nm. Nima kuzatiladi?

AnvarVeb-sahifa — brauzer ko‘rsatadigan gipermatnli (HTML) hujjat: matn, rasm, tovush, video. Veb-sayt — bitta manzil ostidagi bog‘langan sahifalar to‘plami.
ZarinaSaytni doim ishlaydigan serverda saqlash uchun hosting olinadi, manzil — domen. Statik sayt o‘zgarmaydi, dinamik sayt foydalanuvchiga qarab o‘zgaradi.
AzizMen 20 daqiqada o‘zim chizgan Quyosh dog‘i rasmi bilan oddiy HTML sahifa yaratdim! Sarlavha va ikki abzas. 😎
MalikaBarakalla! Lekin sayt uchun domen va hosting pul turadi — Veb to‘garagida u to‘lovga kiritilgan, ya’ni 40 000 so‘m.
Informatika

Qulf 7: Veb to‘garagi: birinchi sahifa

Topshiriq: Sayt fayllari doim ishlaydigan serverda qanday saqlanadi?

🔑 Kalit: Aziz 20 daqiqada o‘zi oddiy HTML sahifa yaratdi; Veb to‘garagi 40 000 so‘m (domen va hosting to‘lovga kiritilgan).

Chorshanba

ZarinaKimyodan molyar konsentratsiya CM = n / V (mol/l). 0,1 M da 1 l eritmada 0,1 mol modda. 0,5 l 0,1 M osh tuzi eritmasi uchun n = 0,1 · 0,5 = 0,05 mol; M(NaCl) = 58,5 g/mol bo‘lsa, m = 0,05 · 58,5 ≈ 2,9 g.
AnvarSuyultirishda erigan modda miqdori o‘zgarmaydi: 100 ml 0,5 M ni 0,1 M qilish uchun n = 0,5 · 0,1 = 0,05 mol, V = 0,05 / 0,1 = 0,5 l, ya’ni 500 ml gacha suv qo‘shiladi.
AzizMen bu hisobning yarmini tushunmadim… 😅
MalikaBu 11-sinf mavzusi, tabiiy. Davlat va huquq darsidan: mehnat muhofazasi, sanitariya va yong‘in xavfsizligi qoidalarini buzish jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyat bo‘lishi mumkin. Shuning uchun kimyo to‘garagi rahbaridan xavfsizlik qoidalarini so‘raymiz.
Kimyo (Umumiy kimyo)Davlat va huquq asoslari

Qulf 8: Kimyo to‘garagi va xavfsizlik

Topshiriq: 0,1 M eritma, V = 0,5 l. n = CM · V?

🔑 Kalit: Kimyo to‘garagi: 50 000 so‘m (misol), reaktivlar sarflanadi; xavfsizlik qoidalari haqida rahbardan so‘raymiz; Aziz hisobning yarmini tushunmadi.

ZarinaTabiat to‘garagi biosfera haqida: biosfera — tirik organizmlar yashaydigan va ularning faoliyati o‘zgartirgan Yer qobig‘i. Atmosfera tarkibi, cho‘kindi jinslar, tuproq tirik organizmlar ta’sirida shakllangan.
AnvarHayotning boshqa darajalari — hujayra, organizm, populyatsiya, ekotizim — biosferaning qismlari. Biosfera ularning eng murakkab va eng katta birligi.
AzizFan kim tomonidan boshqariladi? O‘zbekistonda ilm-fan qanday rivojlangan?
MalikaO‘zbekiston tarixidan: Oliy attestatsiya komissiyasi 1992-yil martida tuzilgan, 1992-yil iyulida fan va innovatsiyani davlat qo‘llab-quvvatlash haqida farmon chiqqan, 1997-yilda Xorazm Ma’mun akademiyasi tiklangan. Innovatsiya — yangi g‘oyaning amaliyotga tatbiq etilishi.
BiologiyaO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Tabiat to‘garagi va ilm

Topshiriq: Oliy attestatsiya komissiyasi qachon tuzilgan?

Payshanba

AnvarJahon tarixidan: Xitoyda «islohotlar va ochiqlik» siyosati 1978-yilda boshlangan. 1997-yilda Gonkong, 1999-yilda Makao «bir mamlakat — ikki tizim» tamoyili bilan qaytarilgan, 2001-yilda Jahon savdo tashkilotiga kirgan. 1999 − 1997 = 2 yil.
Malika2010-yilda mamlakat YaIM bo‘yicha dunyoda ikkinchi iqtisodiyotga aylangan. Biz bu yerda faqat sanalarni yozamiz, siyosiy baho bermaymiz.
ZarinaDin tarixi darsi: klassik tasavvufning asosiy g‘oyalari — komil inson, nafs tarbiyasi, halol mehnat, odamlar o‘rtasida tenglik va birodarlik, jamiyatga foyda. «Tariqatchilik» atamasini esa O‘zbekistondagi darslik klassik tasavvufni tashqi shakl va marosimlarga ortiqcha urg‘u beruvchi guruhlardan ajratish uchun ishlatadi; bu jahon din tadqiqotlarida umumiy qabul qilingan ilmiy tushuncha emas.
AnvarBiz baho bermaymiz, atamani aniq ishlatamiz. To‘garakda aynan shunday: manba, sana, atama.
Jahon tarixiDunyo dinlari tarixi

Qulf 10: Tarix va til to‘garagi: atamalar

Topshiriq: Hong Kong va Makao qaysi yillarda qaytarilgan?

ZarinaAdabiyotdan: murabba’da band 4 misradan, muxammasda 5 misradan iborat. Mashrabning «Bulbuldayinkim faryod etarman…» murabba’i — oltita band bo‘lsa, 6 · 4 = 24 misra; muxammasda 6 · 5 = 30. She’rni keltirmayman, faqat tuzilma.
JasurTakrorlanuvchi misra — band oxirida qaytadigan misra. Uni topish uchun bandlarning oxirini solishtiramiz.
MalikaRus tilida shart: haqiqiy shart — «Если завтра будет ясно, мы будем наблюдать Солнце через фильтр.» Real bo‘lmagan — «Если бы у меня был телескоп, я бы пошёл в кружок.» Real bo‘lmagan shartda ikkala qismda ham «бы» bo‘ladi.
ZarinaTo‘siqsizlik: «Хотя кружок платный, он интересный.» «Хотя» — to‘siqsizlik ergash gapi bog‘lovchisi.
AdabiyotRus tili

Qulf 11: O‘qish va rus tilida shart

Topshiriq: Muxammasda 6 ta band bo‘lsa, nechta misra?

MalikaKalitlar. 🔑1 haftasiga 3 bo‘sh tushdan keyin: 2 to‘garak, 1 bo‘sh; oyiga 60 000. 🔑2 Aziz Quyosh dog‘ini proyeksiyada chizdi (Osmon, 0 so‘m). 🔑3 20 daqiqada HTML sahifa yaratdi (Veb, 40 000). 🔑4 Kimyo — 50 000 va hisoblari qiyin, xavfsizlik qoidalari so‘ralmagan.
AnvarMurosa: Kimyo qiziqarli, lekin Osmon + Kimyo = 50 000 sig‘adi, Veb + Kimyo = 90 000 sig‘maydi. Bahorgi qiziqish nimaga ko‘proq?
AzizOsmon va Veb! Men Quyosh dog‘larini saytimga qo‘yaman. Kimyoni kelasi yil sinab ko‘raman. 🙂
ZarinaQaror: Osmon + Veb, jami 0 + 40 000 = 40 000 so‘m, 60 000 dan 20 000 kam. Bitta tushdan keyin bo‘sh. Ota-onang tasdiqlaydi.
Hal qiluvchi kalitlar — 1 va 2–3: vaqt va pul chegarasi, hamda Azizning o‘zi ko‘rsatgan qiziqishi.
MatematikaTadbirkorlik asoslariAstronomiya

Qulf 12: Qaror: ikkita to‘garak

Topshiriq: Qaror qaysi kalitlarga tayandi?

🔑 Kalit: Aziz Osmon va Veb to‘garaklarini tanlaydi: 40 000 so‘m (chegara 60 000, misol), bitta bo‘sh tushdan keyin; Kimyoni kelasi yilga qoldiradi.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tiliTadbirkorlik asoslari

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Bitiruvchi daftari: Azizga to‘garak tanlashda yordam

Qaror: Aziz Osmon va Veb to‘garaklarini tanladi. Dalillar: 1) haftasiga 3 bo‘sh tushdan keyin, 2 to‘garak va 1 bo‘sh; 2) 0 + 40 000 = 40 000 so‘m, chegara 60 000 (misol); 3) Aziz Quyosh dog‘ini proyeksiyada chizdi va 20 daqiqada HTML sahifa yaratdi. Kimyo kelasi yilga qoldi. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: kichik do‘stingizga tanlovni o‘rniga qilmang, chegaralarni birga yozing.

— 11-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Cheklovlar: haftasiga 3 bo‘sh tushdan keyin (1 tasi bo‘sh qolsin, ya’ni 2 to‘garak) va oyiga 60 000 so‘m (misol); Veb + Kimyo = 90 000 sig‘maydi.
  2. Osmon to‘garagi: Aziz Quyosh dog‘ini proyeksiyada chizdi; Quyoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarash mumkin emas, faqat kattalar nazoratida.
  3. Aziz 20 daqiqada o‘zi oddiy HTML sahifa yaratdi; Veb to‘garagi 40 000 so‘m (domen va hosting to‘lovga kiritilgan).
  4. Kimyo to‘garagi: 50 000 so‘m (misol), reaktivlar sarflanadi; xavfsizlik qoidalari haqida rahbardan so‘raymiz; Aziz hisobning yarmini tushunmadi.
  5. Aziz Osmon va Veb to‘garaklarini tanlaydi: 40 000 so‘m (chegara 60 000, misol), bitta bo‘sh tushdan keyin; Kimyoni kelasi yilga qoldiradi.

Yulduzli savollar

  1. Δd = (2k + 1) · λ / 2 nimani beradi?

  2. n = CM · V: 0,1 M, 0,5 l. Mol?

  3. O‘ylab ko‘r: oylik chegara 100 000 bo‘lsa, qaysi kalit o‘zgarardi?

Hikoyadagi darslar