Bir tarkibli gaplar. Atov gaplar
Ikki tarkibli gapda ega ham, kesim ham bor; bir tarkibli gapda esa faqat bitta bosh bo‘lak bo‘ladi, ikkinchisi yo‘q va gap ma’nosi uni talab qilmaydi. Bir tarkibli gaplarning to‘rt turi bor: «назывные», «определённо-личные», «неопределённо-личные» va «безличные». Atov gapda bosh bo‘lak ega vazifasidagi bosh kelishikdagi ot: «Раннее утро. Туман над рекой.» Bunday gaplar mavjudlikni bildirib, tabiat manzaralarini va sahna ko‘rinishini tez va aniq tasvirlaydi; ular yoyiq yoki yoyiq bo‘lmagan bo‘lishi mumkin. Aniq shaxsli gapda bosh bo‘lak — kesim bo‘lib, fe’l hozirgi yoki kelasi zamonning 1- yoki 2-shaxsida yoxud buyruq mayliga turadi: «Жду тебя у фонтана», «Передайте, пожалуйста, соль». Shaxs qo‘shimchasidan harakatni kim bajarayotgani aniq bo‘ladi, shuning uchun «я, ты, мы, вы» olmoshini qo‘shish shart emas. Bunday gaplar og‘zaki nutqda, badiiy matnda va so‘zlashuvda ko‘p ishlatiladi, chunki olmosh takrorlanmaydi.
Maktab sport zalida o‘quvchi rus tilidagi qisqa yozuvlarni o‘qidi: «Выход. Раздевалка. Не бегайте в коридоре». Ular bir bosh bo‘lakli gaplar bo‘lib, yo‘l ko‘rsatish va talabni darrov tushuntirdi.
Belgi yozuvchilar, diktorlar va shoirlar qisqa bir bosh bo‘lakli gaplar bilan aniq, tez ma’lumot beradi.
Maktabdagi uch joy uchun rus tilida qisqa belgi yozing va bitta muloyim iltimos qo‘shing, masalan, «Соблюдайте тишину».
| shaxs | shakl | nazarda tutilgan ega |
|---|---|---|
| 1-shaxs birlik | Пишу | я |
| 2-shaxs birlik | Пишешь | ты |
| 1-shaxs ko‘plik | Пишем | мы |
| 2-shaxs ko‘plik | Пишете | вы |
«Suratdan so‘z». Bitta tabiat manzarasi («Осенний сад») uchun ketma-ket atov gaplar yozing, so‘ng manzarani kuzatayotgan kishi nomidan bitta aniq shaxsli gap qo‘shing.