ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Kesimning ega bilan moslashuvi

Darslar 4 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
4

Kesimning ega bilan moslashuvi

Darslik: 15–18-betlar
MaqsadKesimning egaga moslashish qoidalarini qo‘llash: sanoq so‘zlar, jamlovchi otlar, qisqartma so‘zlar, o‘zlashma o‘zgarmas otlar va «кто/что» olmoshlari bilan.
Yangi so‘zlar
согласование (moslashuv) · согласование (agreement)собирательное существительное (jamlovchi ot) · собирательное существительное (collective noun)несклоняемое слово (turlanmaydigan so‘z) · несклоняемое слово (indeclinable word)сложносокращённое слово (qisqartma so‘z) · сложносокращённое слово (compound abbreviation)
Tushuntirish

Kesim egaga hozirgi va kelasi zamonda shaxs va sonda, o‘tgan zamonda va shart mayli shaklida esa jins va sonda mos keladi: «Я читаю», «Наступило утро». Ega «много, мало, немного, немало» kabi so‘zlar bilan ifodalansa, kesim odatda birlikda va (o‘tgan zamonda) o‘rta jinsda turadi: «На стадионе собралось много болельщиков». Jamlovchi ot («молодёжь, листва, студенчество») ham birlik kesim talab qiladi: «Молодёжь выбрала новый маршрут». Turlanmaydigan qisqartma so‘zda kesim to‘liq nomning bosh so‘zi jinsida turadi: «ТЭЦ» — «теплоэлектроцентраль» (ayol jinsi), shuning uchun «ТЭЦ заработала»; «ООН» — «организация», shuning uchun «ООН приняла резолюцию». Jonsiz predmetni bildiruvchi o‘zlashma o‘zgarmas ot bilan kesim o‘rta jinsda keladi: «Метро открылось»; «кофе» bundan mustasno — u erkak jinsida: «Кофе остыл». «Кто» olmoshi bilan tuzilgan ega (shuningdek «кто-то, никто, кто-нибудь») kesimni erkak jinsida talab qiladi: «Кто пришёл?», «Никто не опоздал»; «что» olmoshi va uning hosilalari bilan kesim o‘rta jinsda keladi: «Что-то блеснуло».

egakesimmisol
miqdor so‘zi + otbirlik, o‘rta jinsМало гостей пришло.
yig‘ma otbirlikДетвора шумела.
turlanmaydigan otasosiy so‘zga ko‘raТакси остановилось.
кто / чтокто — erkak jinsi, что — o‘rta jinsКто пришёл? Что случилось?
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yo‘lagida rus tilida ovozli xabar qoldirayotgan o‘g‘il bola «Я опоздал», qiz bola esa «Я опоздала» dedi. Har biri gapdagi fe’lni o‘zining jinsiga qarab tanladi.

Kim ishlatadi

Bekat diktorlari, dispetcherlar va kotiblar «Поезд прибыл», «Электричка прибыла» kabi shakllarni so‘z jinsiga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kecha o‘zingiz qilgan uch ish haqida rus tilida o‘tgan zamonda ayting, so‘ng «автобус» va «электричка» bilan ikkita gap tuzing.

Namunalar
«Мало участников дошло до финала» — «мало» + ot, kesim birlikda, o‘rta jins. «Студенчество отметило праздник» — jamlovchi ot, birlik.
«ГЭС (гидроэлектростанция) дала ток» — kesim ayol jinsida. «Интервью записано» — o‘rta jins. «Что-нибудь случилось?» — o‘rta jins.
Sinfda faoliyat

«To‘g‘ri shaklni tanla». Doskada egalar: «много ребят, молодёжь, ТЭЦ, кофе, кто-то». Jamoalar kesimning to‘g‘ri o‘tgan zamon shaklini tezlikda aytadi va qoidani asoslaydi.

Mashq
1
To‘g‘ri shaklni tanlang: «Мало времени (осталось/остались) до звонка», «Что-нибудь (случилось/случился)?», «Метро (открылся/открылось) рано».
2
Kesimni mos shaklda qo‘ying: «Молодёжь (принять) участие в акции», «ТЭЦ (дать) ток», «Никто не (опоздать)».
3
Qaysi gap to‘g‘ri: «Кофе остыл» yoki «Кофе остыло»? Nega?
4
Nima uchun «ООН приняла резолюцию» da kesim ayol jinsida?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning anjuman mavzusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →