Kesimning ega bilan moslashuvi
Kesim egaga hozirgi va kelasi zamonda shaxs va sonda, o‘tgan zamonda va shart mayli shaklida esa jins va sonda mos keladi: «Я читаю», «Наступило утро». Ega «много, мало, немного, немало» kabi so‘zlar bilan ifodalansa, kesim odatda birlikda va (o‘tgan zamonda) o‘rta jinsda turadi: «На стадионе собралось много болельщиков». Jamlovchi ot («молодёжь, листва, студенчество») ham birlik kesim talab qiladi: «Молодёжь выбрала новый маршрут». Turlanmaydigan qisqartma so‘zda kesim to‘liq nomning bosh so‘zi jinsida turadi: «ТЭЦ» — «теплоэлектроцентраль» (ayol jinsi), shuning uchun «ТЭЦ заработала»; «ООН» — «организация», shuning uchun «ООН приняла резолюцию». Jonsiz predmetni bildiruvchi o‘zlashma o‘zgarmas ot bilan kesim o‘rta jinsda keladi: «Метро открылось»; «кофе» bundan mustasno — u erkak jinsida: «Кофе остыл». «Кто» olmoshi bilan tuzilgan ega (shuningdek «кто-то, никто, кто-нибудь») kesimni erkak jinsida talab qiladi: «Кто пришёл?», «Никто не опоздал»; «что» olmoshi va uning hosilalari bilan kesim o‘rta jinsda keladi: «Что-то блеснуло».
| ega | kesim | misol |
|---|---|---|
| miqdor so‘zi + ot | birlik, o‘rta jins | Мало гостей пришло. |
| yig‘ma ot | birlik | Детвора шумела. |
| turlanmaydigan ot | asosiy so‘zga ko‘ra | Такси остановилось. |
| кто / что | кто — erkak jinsi, что — o‘rta jins | Кто пришёл? Что случилось? |
Maktab yo‘lagida rus tilida ovozli xabar qoldirayotgan o‘g‘il bola «Я опоздал», qiz bola esa «Я опоздала» dedi. Har biri gapdagi fe’lni o‘zining jinsiga qarab tanladi.
Bekat diktorlari, dispetcherlar va kotiblar «Поезд прибыл», «Электричка прибыла» kabi shakllarni so‘z jinsiga qarab tanlaydi.
Kecha o‘zingiz qilgan uch ish haqida rus tilida o‘tgan zamonda ayting, so‘ng «автобус» va «электричка» bilan ikkita gap tuzing.
«To‘g‘ri shaklni tanla». Doskada egalar: «много ребят, молодёжь, ТЭЦ, кофе, кто-то». Jamoalar kesimning to‘g‘ri o‘tgan zamon shaklini tezlikda aytadi va qoidani asoslaydi.