☰ Mundarija · Rus tili

Shart va to‘siqsizlik holi

Darslar 11 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
11

Shart va to‘siqsizlik holi

Darslik: 44–46-betlar
MaqsadShart va to‘siqsizlik («уступка») holini topish, ularni ifodalash vositalarini («при, в случае, без»; «несмотря на, вопреки, независимо от»; ravishdosh oboroti) bilishi va tinish belgilarini to‘g‘ri qo‘yish.
Yangi so‘zlar
обстоятельство условия (shart holi) · обстоятельство условия (adverbial of condition)обстоятельство уступки (to‘siqsizlik holi) · обстоятельство уступки (adverbial of concession)деепричастный оборот (ravishdosh oboroti) · деепричастный оборот (adverbial participle phrase)несмотря на (…ga qaramay) · несмотря на (in spite of)
Tushuntirish

Shart holi harakat qaysi sharoitda bajarilishini yoki bajarilishi mumkinligini bildiradi va «при каком условии?» savoliga javob beradi. U predlogli ot bilan ifodalanadi: «при» + predlog kelishigi («при плохой погоде»), «в случае» va «без» + qaratqich kelishigi («в случае опоздания», «без зонта»), shuningdek ravishdosh oboroti bilan («хорошо подготовившись»). To‘siqsizlik holi esa harakat qarama-qarshi sharoitga qaramay bajarilishini ko‘rsatadi va «несмотря на что? вопреки чему?» savollariga javob beradi. Uni «несмотря на» (tushum kelishigi: «несмотря на дождь»), «вопреки» (jo‘nalish kelishigi: «вопреки прогнозу»), «независимо от» (qaratqich kelishigi: «независимо от возраста») predloglari yoki ravishdosh oboroti («не зная правил») ifodalaydi. «Несмотря на» bilan boshlangan hol odatda vergul bilan ajratiladi: «Несмотря на дождь, мы вышли». Ravishdosh oboroti har doim vergul bilan ajratiladi: «Хорошо подготовившись, он сдал экзамен».

Namunalar
Shart: «При хорошей погоде мы поедем на озеро»; «В случае опоздания позвоните мне»; «Без словаря трудно переводить сложный текст».
To‘siqsizlik: «Несмотря на усталость, спортсмен дошёл до финиша»; «Вопреки прогнозу, день выдался ясным»; «Не зная дороги, мы всё же нашли дом».
Sinfda faoliyat

«Agar... bo‘lsa / ...ga qaramay». Bitta gap boshi beriladi («Команда победила...»); jamoalar avval shart bilan, so‘ng to‘siqsizlik bilan davom ettiradi.

Mashq
1
«При» yoki «без» ni qo‘ying: «... хорошей погоде мы поедем на озеро», «... словаря трудно переводить текст».
2
Qavs ichidagi so‘zni kerakli shaklga qo‘ying: «Несмотря на (усталость), он дошёл», «Вопреки (прогноз), было ясно».
3
Vergul qo‘ying: «Несмотря на дождь мы вышли на прогулку». «Хорошо подготовившись он сдал экзамен».
4
Nima uchun «При хорошей погоде» — shart holi, «Несмотря на плохую погоду» esa to‘siqsizlik holi?