Kiritma so‘z, birikma va gaplar
Kiritma so‘z, birikma va gaplar gapning birorta bo‘lagi bilan grammatik bog‘lanmaydi; ular so‘zlovchining aytilayotgan fikrga munosabatini bildiradi. Ularni gapdan olib tashlasa, gap tuzilishi buzilmaydi: «Он, к счастью, успел». Ma’nosiga ko‘ra kiritma so‘zlar quyidagilarni bildiradi: fikr tartibini («во-первых, во-вторых, итак, следовательно, таким образом»); ishonch darajasini («конечно, действительно, несомненно, бесспорно, может быть, кажется»); his-tuyg‘uni («к счастью, к сожалению, к удивлению, на беду»); axborot manbaini («по-моему, по словам учителя, говорят, на мой взгляд»); fikrni ifodalash usulini («одним словом, короче говоря, по правде говоря, так сказать»). Nutqda ular pasaygan ovoz va tezroq ohang bilan aytiladi, yozuvda esa kiritma so‘z va birikmalar vergul bilan, kiritma gaplar vergul yoki tire (yoki qavs) bilan ajratiladi: «Этот фильм, как говорят критики, очень хорош»; «Новая книга — я это знаю — уже в библиотеке». Ba’zi so‘zlar kiritma ham, kiritma emas ham bo‘ladi: «Может быть, он придёт» (kiritma) — «Он может быть свободен» (kesim); «Значит, мы опоздали» (kiritma) — «Это слово значит “дом”» (fe’l). «Вдруг, даже, только, именно, как будто, почти» kiritma so‘zlar emas.
| guruh | so‘zlar | misol |
|---|---|---|
| ishonch | безусловно, разумеется | Безусловно, он прав. |
| taxmin | возможно, вероятно | Возможно, завтра будет дождь. |
| his-tuyg‘u | к сожалению, к удивлению | К сожалению, поезд ушёл. |
| manba | по мнению, говорят | По мнению врача, нужен отдых. |
Rus tilli gid bilan suhbatda o‘quvchi «Кстати, а во сколько закрывается музей?» deb so‘radi. Gid «Наверное, в пять» deb javob berdi. Kirish so‘zlar savol va javobni yumshoq, tabiiy qildi.
Gidlar, tarjimonlar va notiqlar kirish so‘zlar bilan fikrga o‘z munosabatini bildiradi.
Rus tilida ikki qatorli suhbat yozing: «кстати» va «наверное» ishlating va ularni vergul bilan ajrating.
«Olib tashla va tekshir». Gaplardan kiritma so‘zni o‘chirib, gap buzilmasligini tekshiring; so‘ng uning ma’no guruhini aytib, vergul qo‘ying.