«СПП»: aniqlovchi ergash gap (2)
Agar aniqlanmish joy yoki vaqt ma’nosiga ega bo‘lsa, «который» ni «где, куда, откуда, когда» bilan almashtirish mumkin: «Это город, в котором я вырос» — «Это город, где я вырос»; «Это город, в который мы мечтаем поехать» — «…, куда мы мечтаем поехать»; «Это порт, из которого уходят корабли» — «…, откуда уходят корабли»; «Я помню день, в который мы познакомились» — «…, когда мы познакомились». Har doim almashtirib bo‘lmaydi: «дорога, по которой мы идём», «книга, о которой мы говорили» — bu yerda joy yoki vaqt ma’nosi yo‘q. Rasmiy va ilmiy nutqda «который» li ergash gap o‘rniga ko‘pincha sifatdosh oboroti ishlatiladi: «Мост, который построили в прошлом году, открыт» — «Мост, построенный в прошлом году, открыт». Biroq sifatdoshda kelasi zamon va shart mayli shakli yo‘q, shuning uchun kelasi, mumkin bo‘lmagan yoki shartli harakatni sifatdosh oboroti bilan ifodalab bo‘lmaydi: «Задача, которую мы решим завтра», «Дело, которое мы сделали бы вместе». Sifatdosh oboroti uslubni rasmiylashtiradi, «который» li gap esa oddiyroq va aniqroq eshitiladi.
| ma’no | который | bog‘lovchi so‘z |
|---|---|---|
| joy | село, в котором | село, где |
| yo‘nalish | лес, в который | лес, куда |
| manba | двор, из которого | двор, откуда |
| payt | вечер, в который | вечер, когда |
Maktab jurnalida o‘quvchi rus tilida yozdi: «Площадка, построенная летом, уже открыта. Это место, где проходят наши соревнования». Birinchi gap rasmiy, ikkinchisi oddiy edi.
Jurnalistlar, rasmiy e’lon yozuvchilar va tarjimonlar uslubga qarab sifatdosh iborasi yoki «где» ni tanlaydi.
Maktabingiz haqida ikki gap yozing: biri «где», ikkinchisi sifatdosh iborasi bilan.
| ergash gap | sifatdosh |
|---|---|
| Письмо, которое получили вчера | Письмо, полученное вчера |
| Задача, которую решим завтра | — (kelasi zamon sifatdoshi yo‘q) |
«Almashtirish mumkinmi?». Doskada 6 ta gap; o‘quvchilar «который» ni «где/куда/откуда/когда» bilan yoki sifatdosh oboroti bilan almashtirib ko‘radi, imkonsiz bo‘lsa sababini aytadi.