Darslar 22 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
22
«СПП»: payt ergash gapi
Darslik: 83–86-betlar
MaqsadPayt ergash gapini topish, payt bog‘lovchilarini («когда, пока, как только, после того как, прежде чем» va b.) to‘g‘ri tanlash, bir vaqtlilik va ketma-ketlikni farqlash va tinish belgilarini qo‘yish.
Yangi so‘zlar
придаточное времени (payt ergash gapi) · придаточное времени (clause of time)одновременность (bir vaqtlilik) · одновременность (simultaneity)последовательность (ketma-ketlik) · последовательность (sequence)вид глагола (fe’l turi) · вид глагола (aspect of the verb)
Tushuntirish
Payt ergash gapi «когда? как долго? с каких пор? до каких пор?» savollariga javob beradi va bosh gapga payt bog‘lovchilari orqali bog‘lanadi: «когда, пока, в то время как, до того как, с тех пор как, после того как, как только, прежде чем, перед тем как». Qismlarning tartibi erkin: «Когда я вышел из дома, начался дождь» — «Начался дождь, когда я вышел из дома». Ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Payt ergash gapi bosh gapdagi harakat bilan bir vaqtlilik yoki ketma-ketlikni ifodalaydi. Bir vaqtlilikda ko‘pincha tugallanmagan tur fe’li keladi: «Пока мы шли к станции, лил дождь». Ketma-ketlikda tugallangan tur fe’li ishlatiladi: «После того как закончился урок, мы пошли в столовую»; «Как только ударил звонок, все вскочили». «Прежде чем» va «перед тем как» dan keyin ikkala harakatni bir shaxs bajarsa, ko‘pincha infinitiv ishlatiladi: «Перед тем как выйти, он надел куртку». «Пока не» harakat tugagunga qadar davom etishini bildiradi: «Мы ждали, пока не подошёл автобус».
Namunalar
«Пока брат готовил обед, я накрывал на стол» — bir vaqtlilik (tugallanmagan tur). «После того как мы пообедали, мы пошли гулять» — ketma-ketlik (tugallangan tur).
«С тех пор как мы переехали, прошёл год» — «с каких пор?». «Когда человек устаёт, он ищет тишины» — «(когда ...), [ ]». «Перед тем как выйти, он надел куртку» — infinitiv.
Sinfda faoliyat
«Avval — keyin». Doskada kartochkalar: «пока», «после того как», «как только», «перед тем как». Guruhlar har bir bog‘lovchi bilan ish tartibini tasvirlaydi (masalan, ertalabki odatlar).
Mashq
1
Bog‘lovchi qo‘ying: «... мы шли к станции, лил дождь». «... ударил звонок, все вскочили». «... уйти, закрой окно».
Пока; Как только; Прежде чем
2
Bir vaqtlilik yoki ketma-ketlikni aniqlang: «Пока брат готовил обед, я накрывал на стол». «После того как мы пообедали, мы пошли гулять».
bir vaqtlilik; ketma-ketlik
3
Infinitiv bilan almashtiring: «Перед тем как он вышел, он надел куртку».
Перед тем как выйти, он надел куртку.
4
Vergul qo‘ying va sxema chizing: «Когда человек устаёт он ищет тишины».
Когда человек устаёт, он ищет тишины. (когда ...), [ ]