ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Sodda va murakkab foizlar

Darslar 8 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
8

Sodda foizlar, murakkab foizlar

Darslik, 1-qism: 48–52-betlar
MaqsadOddiy va murakkab foiz formulalarini bilish; foiz to‘lovi, yakuniy balans, dastlabki qarz, stavka va muddatni hisoblash.
Yangi so‘zlar
foiz stavkasi · interest rateoddiy foiz · simple interestmurakkab foiz · compound interestyakuniy balans · final balance
Tushuntirish

Qarz berilganda qarz oluvchi qarz miqdori C ni qaytaradi va qo‘shimcha foiz to‘lovi I to‘laydi; u qarz miqdoriga, muddatga va yillik foiz stavkasi r (foizda) ga bog‘liq. Oddiy foizda har yili foiz doim dastlabki C dan hisoblanadi: I = C · r · n / 100, bunda n — yillar soni (18 oy = 1,5 yil). Murakkab foizda har davr oxirida hosil bo‘lgan foiz balansga qo‘shiladi va keyingi foiz yangi balansdan hisoblanadi; n yildan keyingi yakuniy balans A = C · (1 + r/100)ⁿ. Agar foiz yilda k marta qo‘shilsa (yarim yillik k = 2, choraklik k = 4, oylik k = 12), A = C · (1 + r/(100k))^(kn) bo‘ladi. Murakkab foiz to‘lovi (ustama) I = A − C ga teng. Bir yilda ikkala usul bir xil natija beradi, ammo n ≥ 2 bo‘lganda murakkab foiz ko‘proq bo‘ladi.

UsulFormula
Oddiy foizI = C · r · n / 100
Murakkab foizA = C · (1 + r/100)ⁿ
Yilda k martaA = C · (1 + r/(100k))^(kn)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Omonat hisobiga 8 000 000 so‘m qo‘yildi, yillik foiz 8 (misol uchun olingan son). Oddiy foizda har yili 640 000 so‘m qo‘shiladi va 4 yilda foyda 2 560 000 so‘m bo‘ladi. Murakkab foizda har yilgi foyda asosiy pulga qo‘shiladi: 8 000 000 · 1,08⁴ ≈ 10 883 912, ya’ni foyda taxminan 2 883 912 so‘m.

Kim ishlatadi

Bank xodimlari omonat va kredit shartlarini hisoblaydi, kichik tadbirkorlar ikki xil kreditni taqqoslaydi, oila byudjetini rejalashtiruvchilar uzoq muddatli jamg‘armaning o‘sishini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 100 birlik va yillik 20 % ni tasavvur qiling. 3 yil uchun ikki ustun to‘ldiring: oddiy foiz (har yil +20) va murakkab foiz (har yil oldingi summaning 20 % i qo‘shiladi). Uchinchi yilda ikki natija qanchaga farq qilishini toping.

Namunalar
4 000 000 so‘m 2,5 yilga yiliga 12% oddiy foiz bilan berildi: I = 4 000 000 · 12 · 2,5 / 100 = 1 200 000 so‘m; qaytariladigan jami 5 200 000 so‘m.
051015101112101112,10-yil1-yil2-yilmln so‘moddiymurakkab
10 000 000 so‘m yiliga 10% murakkab foiz bilan 2 yilga: 1-yil oxirida 11 000 000, 2-yil oxirida 11 000 000 · 1,1 = 12 100 000, ya’ni A = 10 000 000 · 1,1² = 12 100 000; I = 2 100 000. Oddiy foizda esa 2 000 000 bo‘lar edi: farq — 1-yil foizining ikkinchi yilda ham foiz keltirishi.
Sinfda faoliyat

Mini-bank o‘yini: har bir juftlik «mijoz» va «bankir» rolida. Mijoz shartli 1000 so‘m qo‘yadi, bankir 3 yil davomida oddiy foiz bilan, ikkinchi juftlik murakkab foiz bilan hisoblaydi. Natijalarni doskada solishtirib, farqning sababini muhokama qiling.

Mashq
1
Murakkab foizda n yildan keyingi yakuniy balans formulasini yozing; foiz yilda k marta qo‘shilsa u qanday o‘zgaradi?
2
3 000 000 so‘m yiliga 15% oddiy foiz bilan 2 yilga berildi. Foiz to‘lovi necha so‘m?
3
20 000 so‘m yiliga 5% murakkab foiz bilan 2 yilga qo‘yildi. Yakuniy balans necha so‘m?
4
Nima uchun 3 yilga bir xil stavkada murakkab foiz oddiy foizdan ko‘p daromad beradi? 1000 so‘m va 10% bilan tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«7 yilda ikki baravar» reklamasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →