☰ Mundarija · Matematika

Kompleks sonning trigonometrik shakli

Darslar 39–40 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
39

r(cos φ + i sin φ) va re^(iφ) ko‘rinishdagi kompleks sonlar

Darslik, 2-qism: 80-bet
MaqsadKompleks sonning modulini va argumentini topish, uni trigonometrik va ko‘rsatkichli shaklda yozish hamda algebraik shaklga qaytish.
Yangi so‘zlar
modul · modulusargument · argumenttrigonometrik shakl · trigonometric formko‘rsatkichli shakl · exponential form
Tushuntirish

z = a + bi sonni tekislikdagi (a; b) nuqta kabi tasvirlaymiz. Koordinatalar boshidan shu nuqtagacha masofa r = √(a² + b²) kompleks sonning moduli (|z|), Ox o‘qining musbat yo‘nalishidan shu vektorgacha burchak φ esa argumenti deyiladi; a = r cos φ, b = r sin φ. Argument 0 ≤ φ < 2π oralig‘ida olinadi va nuqta qaysi chorakda ekaniga qarab aniqlanadi: faqat tg φ = b/a ga ishonmaslik kerak, chunki 2- va 3-choraklarda xato chiqadi. z = r(cos φ + i sin φ) — trigonometrik shakl, z = r · e^(iφ) — ko‘rsatkichli shakl (Eyler formulasi e^(iφ) = cos φ + i sin φ). Masalan, i = cos π/2 + i sin π/2 = e^(iπ/2), −1 = e^(iπ). Trigonometrik shakldan algebraik shaklga o‘tish uchun cos va sin qiymatlarini hisoblab r ga ko‘paytiramiz. Nol sonning argumenti aniqlanmaydi.

Namunalar
z = 1 + i: r = √(1 + 1) = √2; cos φ = 1/√2, sin φ = 1/√2, nuqta 1-chorakda, φ = π/4. z = √2(cos π/4 + i sin π/4) = √2 · e^(iπ/4).
z = −√3 + i: r = √(3 + 1) = 2; cos φ = −√3/2, sin φ = 1/2, 2-chorak, φ = 5π/6. z = 2(cos 5π/6 + i sin 5π/6).
Sinfda faoliyat

Millimetrli qog‘ozda z = −√3 + i nuqtasini taxminan belgilang (√3 ≈ 1,7), transportir bilan OA vektor burchagini o‘lchang va 150° ga yaqin ekanini hamda 5π/6 = 150° ekanini tekshiring.

Mashq
1
z = a + bi sonning moduli formulasi qanday?
2
z = 2(cos π/3 + i sin π/3) ni algebraik shaklda yozing.
3
z = 3 − 4i ning modulini toping.
4
Nima uchun z = −i ning argumenti 3π/2?