Fazoda to‘g‘ri chiziqlar va tekisliklar
Fazoda ikki to‘g‘ri chiziq uch xil joylashishi mumkin: kesishadi (bitta umumiy nuqta), parallel (bitta tekislikda yotadi va umumiy nuqtasi yo‘q) yoki ayqash (hech qanday bitta tekislikda yotmaydi). To‘g‘ri chiziq va tekislik ham uch holatda bo‘ladi: chiziq tekislikda yotadi, tekislikni bitta nuqtada kesadi yoki umumiy nuqtasiga ega emas (parallel). Ikki tekislik yo umumiy to‘g‘ri chiziq bo‘ylab kesishadi, yo umumiy nuqtaga ega bo‘lmay parallel bo‘ladi. Isbotsiz qabul qilinadigan uch qoida bor: bir to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan uch nuqtadan yagona tekislik o‘tadi; chiziqning ikki nuqtasi tekislikda yotsa, butun chiziq shu tekislikda yotadi; ikki tekislikning umumiy nuqtasi bo‘lsa, ular shu nuqta orqali o‘tuvchi umumiy to‘g‘ri chiziqqa ham ega. Shulardan tekislikni berishning yo‘llari kelib chiqadi: uchta nuqta, to‘g‘ri chiziq va unda yotmagan nuqta, kesishuvchi ikki to‘g‘ri chiziq (parallel ikki chiziq bilan ham shunday). Ayqash chiziqlar orqali esa umumiy tekislik o‘tkazib bo‘lmaydi.
| Holat | Umumiy nuqtalar |
|---|---|
| kesishadi | bitta nuqta |
| parallel | yo‘q, bir tekislikda |
| ayqash | yo‘q, bir tekislikda emas |
Yo‘l ustidan o‘tuvchi ko‘prik va uning ostidagi yo‘l hech qachon uchrashmaydi, lekin parallel ham emas: bular ayqash to‘g‘ri chiziqlar. Ular bir tekislikda yotmaydi; yuqoridan olingan tekis chizmada esa kesishayotgandek ko‘rinadi, shuning uchun balandlik farqini ham yozib qo‘yish kerak.
Yo‘l qurilishi muhandislari ko‘prik va yo‘l tutashuvlarini loyihalaydi, binodagi quvur va kabellarni joylashtiruvchi me’morlar ularning to‘qnashmasligini ta’minlaydi, 3D grafika mutaxassislari fazodagi chiziqlarni hisoblaydi.
Sinf xonasida uchta juft toping: kesishuvchi, parallel va ayqash qirralar (ayqashga misol: shipdagi qirra va devordagi vertikal qirra, agar ular uchrashmasa). Nima uchun shunday ekanini bir gap bilan tushuntiring.
Juftlikda ikkita qalam va varaq bilan modellashtiring: qalamlarni kesishuvchi, parallel va ayqash qilib qo‘yib, har safar ular orqali varaq (tekislik) o‘tkazish mumkinligini tekshiring.