Uch perpendikularlar haqidagi teorema
AB kesma α tekislikka perpendikular, AC — og‘ma, BC — uning proyeksiyasi bo‘lsin. Uch perpendikularlar teoremasi: α tekislikda og‘maning asosi C dan o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq c proyeksiya BC ga perpendikular bo‘lsa, u og‘ma AC ga ham perpendikular. Teskari teorema: c og‘maga perpendikular bo‘lsa, proyeksiyaga ham perpendikular. Nomi shundan: AB ⊥ α, c ⊥ BC va c ⊥ AC — uch perpendikular. Teorema ko‘pincha nuqtadan to‘g‘ri chiziqqacha masofani topishda ishlatiladi: D nuqtadan tekislikka DA perpendikular tushirib, A dan tekislikdagi l chizig‘iga AO ⊥ l o‘tkazamiz; u holda DO ⊥ l va DO² = DA² + AO². To‘g‘ri chiziq va tekislik orasidagi burchak — chiziq bilan uning tekislikdagi proyeksiyasi orasidagi burchak; perpendikular bo‘lsa 90°, parallel bo‘lsa 0° deb olinadi.
5 m balandlikdagi vertikal ustun tekis yerga taxminan 8,7 m uzunlikdagi soya tashlaydi. Quyosh nurining yer bilan hosil qilgan burchagi — nur bilan uning proyeksiyasi (soya) orasidagi burchak: tan α = 5 : 8,66 ≈ 0,577, ya’ni α ≈ 30°.
Quyosh paneli o‘rnatuvchilar panelning qiyalik burchagini quyosh balandligiga moslaydi, me’morlar bino soyasi qayerga tushishini hisoblaydi, geodezistlar burchakni ko‘tarilish balandligidan topadi.
Quyoshli kunda 30 sm li chizg‘ichni parta ustiga tik qo‘yib, soyasi uzunligini o‘lchang (quyoshga qaramang). Balandlikni soyaga bo‘ling: bu quyosh burchagining tangensi; 1 dan katta bo‘lsa quyosh 45° dan baland.
Ustun yoki tayoqning tikligini shoqul bilan tekshiring (ip uchiga yuk bog‘lang, yuk past va xavfsiz bo‘lsin): ipni tayoqqa yaqin tutib, ikki turli joydan qarang. Natijani bir tekislikda yotmagan ikki yo‘nalishdan tekshirish nima uchun kerakligini muhokama qiling.