Fazoda perpendikular to‘g‘ri chiziq va tekisliklar
Orasidagi burchagi 90° bo‘lgan ikki to‘g‘ri chiziq perpendikular; ular kesishuvchi ham, ayqash ham bo‘lishi mumkin (a ⊥ b). Tekislikdagi har qanday to‘g‘ri chiziqqa perpendikular chiziq shu tekislikka perpendikular deyiladi. Alomat: to‘g‘ri chiziq tekislikdagi kesishuvchi ikki to‘g‘ri chiziqqa perpendikular bo‘lsa, tekislikka ham perpendikular. Xossalar: bitta tekislikka perpendikular ikki to‘g‘ri chiziq o‘zaro parallel; ikki parallel tekislikdan biriga perpendikular to‘g‘ri chiziq ikkinchisiga ham perpendikular; bitta to‘g‘ri chiziqqa perpendikular ikki tekislik parallel; fazoning har bir nuqtasidan berilgan to‘g‘ri chiziqqa perpendikular yagona tekislik, berilgan tekislikka perpendikular yagona to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin. To‘g‘ri burchakli parallelepipedning d diagonali uchun d² = a² + b² + c² (umumlashgan Pifagor teoremasi), bunda a, b, c — uning uchta o‘lchami.
Duradgor uzun tayoqni saqlash uchun eni 30 sm, chuqurligi 40 sm va uzunligi 120 sm bo‘lgan yog‘och quti yasadi. Quti ichiga sig‘adigan eng uzun to‘g‘ri tayoq fazoviy diagonal bo‘ylab yotadi: d = √(30² + 40² + 120²) = √16 900 = 130 sm, bu qutining har qanday tomonidan uzun.
Yuk tashuvchilar uzun buyum qutiga yoki mashinaga sig‘ishini oldindan baholaydi, duradgorlar yashik yasaydi, 3D modellashtiruvchilar fazodagi uzunliklarni hisoblaydi.
Biror qutining (masalan, qalamdon yoki poyabzal qutisi) uchta o‘lchamini o‘lchab, √(a² + b² + c²) ni hisoblang. Keyin shu uzunlikdan sal kaltaroq chizg‘ich yoki qalam qutining ichiga diagonal bo‘ylab sig‘ishini tekshiring.
Xonadagi burchakni model sifatida oling: ikkita devor va pol uchta o‘zaro perpendikular chiziq (qirra) hosil qiladi. Ruletka bilan o‘lchamlarni o‘lchab (kattalar yordamida), xonaning fazoviy diagonalini formula bo‘yicha hisoblang.