ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Perpendikular chiziq va tekisliklar, og‘ma, masofa

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
47

Fazoda perpendikular to‘g‘ri chiziq va tekisliklar

Darslik, 2-qism: 119–123-betlar
MaqsadFazoda perpendikular to‘g‘ri chiziqlar, to‘g‘ri chiziq va tekislikning perpendikularligi, uning alomati va xossalarini hamda to‘g‘ri burchakli parallelepiped diagonalining formulasini bilish.
Yangi so‘zlar
tekislikka perpendikular chiziq · line perpendicular to a planeperpendikularlik alomati · criterion for perpendicularityto‘g‘ri burchakli parallelepiped · rectangular parallelepipeddiagonal · diagonal
Tushuntirish

Orasidagi burchagi 90° bo‘lgan ikki to‘g‘ri chiziq perpendikular; ular kesishuvchi ham, ayqash ham bo‘lishi mumkin (a ⊥ b). Tekislikdagi har qanday to‘g‘ri chiziqqa perpendikular chiziq shu tekislikka perpendikular deyiladi. Alomat: to‘g‘ri chiziq tekislikdagi kesishuvchi ikki to‘g‘ri chiziqqa perpendikular bo‘lsa, tekislikka ham perpendikular. Xossalar: bitta tekislikka perpendikular ikki to‘g‘ri chiziq o‘zaro parallel; ikki parallel tekislikdan biriga perpendikular to‘g‘ri chiziq ikkinchisiga ham perpendikular; bitta to‘g‘ri chiziqqa perpendikular ikki tekislik parallel; fazoning har bir nuqtasidan berilgan to‘g‘ri chiziqqa perpendikular yagona tekislik, berilgan tekislikka perpendikular yagona to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin. To‘g‘ri burchakli parallelepipedning d diagonali uchun d² = a² + b² + c² (umumlashgan Pifagor teoremasi), bunda a, b, c — uning uchta o‘lchami.

αabOS
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor uzun tayoqni saqlash uchun eni 30 sm, chuqurligi 40 sm va uzunligi 120 sm bo‘lgan yog‘och quti yasadi. Quti ichiga sig‘adigan eng uzun to‘g‘ri tayoq fazoviy diagonal bo‘ylab yotadi: d = √(30² + 40² + 120²) = √16 900 = 130 sm, bu qutining har qanday tomonidan uzun.

Kim ishlatadi

Yuk tashuvchilar uzun buyum qutiga yoki mashinaga sig‘ishini oldindan baholaydi, duradgorlar yashik yasaydi, 3D modellashtiruvchilar fazodagi uzunliklarni hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror qutining (masalan, qalamdon yoki poyabzal qutisi) uchta o‘lchamini o‘lchab, √(a² + b² + c²) ni hisoblang. Keyin shu uzunlikdan sal kaltaroq chizg‘ich yoki qalam qutining ichiga diagonal bo‘ylab sig‘ishini tekshiring.

Namunalar
926AC₁
To‘g‘ri burchakli parallelepipedning o‘lchamlari 2, 6, 9. d² = 4 + 36 + 81 = 121, d = 11.
SABC
SA kesma ABC uchburchak tekisligiga SA ⊥ AB va SA ⊥ AC (AB, AC kesishuvchi) shartida perpendikular. Alomatga ko‘ra SA ⊥ (ABC), demak SA tekislikdagi har qanday chiziqqa, jumladan BC ga ham perpendikular: SA ⊥ BC.
Sinfda faoliyat

Xonadagi burchakni model sifatida oling: ikkita devor va pol uchta o‘zaro perpendikular chiziq (qirra) hosil qiladi. Ruletka bilan o‘lchamlarni o‘lchab (kattalar yordamida), xonaning fazoviy diagonalini formula bo‘yicha hisoblang.

Mashq
1
To‘g‘ri chiziq tekislikka perpendikular bo‘lishining alomatini ayting.
2
To‘g‘ri burchakli parallelepipedning o‘lchamlari 3, 4, 12. Diagonalini toping.
3
ABCDA₁B₁C₁D₁ to‘g‘ri burchakli parallelepipedda AB = 6, AD = 8, AA₁ = 24. Asos diagonali BD va parallelepiped diagonali BD₁ ni toping.
4
Nima uchun bitta nuqtadan tekislikka ikkita turli perpendikular chiziq o‘tkazib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSim qarshiligi hech o‘zgarmasmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →