ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 6-hafta

«7 yilda ikki baravar» reklamasi

🎯 Missiya: Yiliga 10 % li hisobda pul 7 yilda ikki baravar bo‘ladimi?

Dushanba

JasurYangi da’vo: jamg‘arma hisobi reklamasi (biz uni o‘ylab topilgan deb olamiz): «Yiliga 10 % — pulingiz atigi 7 yilda ikki barobar bo‘ladi!» 💰
AnvarMatematikadan: — har yili foiz boshlang‘ich C dan hisoblanadi: I = C · r · n / 100. 1 000 000 so‘m, 10 %, 7 yil: I = 700 000.
ZarinaOxirgi summa 1 000 000 + 700 000 = 1 700 000 so‘m — bu ikki barobar emas, atigi 1,7 barobar. Oddiy foizda ikki barobar bo‘lishiga 10 yil kerak.
MalikaLekin darslikda ikkinchi usul bor: — foiz qoldiqqa qo‘shiladi va keyingi foiz yangi qoldiqdan hisoblanadi. A = C · (1 + r/100)ⁿ.
Reklama qaysi usulni nazarda tutyapti? Avval ikkalasini hisoblaymiz.
Matematika

Qulf 1: «7 yilda ikki barobar»

Topshiriq: 1 000 000 so‘m, 10 %, 5 yil, oddiy foiz. Oxirgi summa qancha?

🔑 Kalit: Oddiy foizda 7 yilda 1 000 000 so‘m 1 700 000 so‘m bo‘ladi: ikki barobar emas.

ZarinaOna tili darsi: so‘zlashuv uslubining ikki turi: adabiy suhbat (o‘qituvchi bilan gaplashuv) va oddiy suhbat. Oddiy suhbatda qisqartmalar, undovlar, to‘liq bo‘lmagan gaplar ko‘p.
AnvarVaziyat, ishora va ohang fikrni to‘ldirgani uchun qisqa gapirsa bo‘ladi. Yozuvda esa bu uslub xabarlarda uchraydi.
MalikaReklama shiori ham shunday: «7 yilda ikki barobar!» Ohang va rasm to‘ldiradi, shartlar esa tushib qolgan: foiz qanday qo‘shiladi? Qanchadan qanchagacha?
JasurRus tili darsi: ildizda a/o almashinadi. «лаг-/лож-»: ж dan oldin o — «приложить», г dan oldin a — «прилагать». «гар-/гор-»: urg‘uda a — «нагар», urg‘usiz o — «нагореть».
Birinchi kalit: shior bir qator ma’lumotni tushirib qoldiradi. Biz ularni qaytaramiz.
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Qisqa shior nimani tushirib qoldiradi?

Topshiriq: Qaysi yozilishi to‘g‘ri: «прил…жить»?

🔑 Kalit: Qisqa reklama shiori foiz qanday qo‘shilishi kabi shartlarni aytmaydi — to‘liq shartlar kerak.

Seshanba

Anvar1 yil — ikkala usulda bir xil. 2 yil: A = 1 000 000 · 1,1² = 1 210 000 so‘m. Oddiy foizda esa 1 200 000.
ZarinaYillik qo‘shilganda 7 yilda: 1,1⁷ ≈ 1,9487, ya’ni 1 948 717 so‘m — hali 2 000 000 ga yetmadi! 8 yilda 1,1⁸ ≈ 2,1436: 2 143 589 so‘m.
MalikaLekin foiz yiliga k marta qo‘shilsa: A = C · (1 + r/(100k))^(kn). Oyiga bir marta: k = 12, kn = 12 · 7 = 84 davr.
JasurHisobladim: 1 000 000 · (1 + 0,1/12)⁸⁴ ≈ 2 007 920 so‘m. Demak, oylik qo‘shilsa, 7 yilda ikki baravardan oshadi!
Kvartalda (k = 4) esa 28 davr: ≈ 1 996 495 so‘m — yana ikki baravarga yetmaydi. Natija qo‘shilish davriga bog‘liq, reklama esa uni aytmagan.
Matematika

Qulf 3: Murakkab foiz hisobi

Topshiriq: 1 000 000 so‘m, yiliga 10 %, foiz yilda bir marta qo‘shiladi. 2 yildan keyin qancha?

🔑 Kalit: Foiz yilda bir marta qo‘shilsa, 7 yilda 1 948 717 so‘m (ikki baravarga yetmaydi); oyda bir marta qo‘shilsa ≈ 2 007 920 so‘m (oshadi).

AnvarAmaliy mashg‘ulot: jadvalni noldan quraman. B1 katakka foiz stavkasini yozdim: 0,1. Umumiy son alohida katakda, absolut murojaat bilan: $B$1.
ZarinaA ustunda yillar 0 dan 8 gacha, B2 = 1000000. B3 formulasi: =B2*(1+$B$1) — pastga nusxalaymiz.
JasurOylik qo‘shilish uchun: =1000000*(1+$B$1/12)^(12*A9). Eslatma: qavslar juft bo‘lsin — «Evaluate Formula» bilan tekshirdim.
MalikaNatijani IF bilan belgilaymiz: =IF(B9>=2*B2;"ikki baravar";"hali yo‘q"). Yillik 7-yilda «hali yo‘q», 8-yilda «ikki baravar». Oylik 7-yilda «ikki baravar».
Test ishidagi kabi: natijani qo‘lda ham tekshiramiz: 1,1⁷ ≈ 1,95. Jadval bilan mos keldi.
Informatika

Qulf 4: Jadvalni birga yig‘amiz

Topshiriq: Foiz yilda bir marta qo‘shilsa, 7-yilda qoldiq 2 000 000 dan kammi?

🔑 Kalit: Jadval: yillik qo‘shilganda 8-yilda 2 143 589 so‘m (ikki baravardan oshdi), 7-yilda esa hali yo‘q; oylik qo‘shilganda 7-yilda oshadi.

ZarinaKutubxonada yarim kunlik ishga intervyu tayyorlayapman. Ingliz tili darsidan: Tell me about yourself. What are your strengths and weaknesses?
AnvarMaslahat uchun should: You should arrive ten minutes early. You shouldn’t interrupt the interviewer. Should I bring my certificates?
MalikaFakt-chekchi uchun ham: You should read the terms. You shouldn’t believe a slogan without numbers.
JasurAdabiyot darsida Ahmad Yassaviyning «Hikmatlar»i o‘tildi. Darslikka ko‘ra, uning hayoti haqida ma’lumot kam: Sayram yaqinida tug‘ilgan, 1166-yilda vafot etgan.
Yana bir saboq: ma’lumot kam bo‘lganda ko‘p narsani «aniq» deb yozmaymiz. Bizning reklamamizda ham eng muhim ma’lumot yo‘q.
Ingliz tiliAdabiyot

Qulf 5: Intervyu va kam ma’lumot

Topshiriq: You ___ interrupt the interviewer.

Chorshanba

AnvarFizika laboratoriyasi: prujinali otgich, po‘lat sharcha, o‘lchov lentasi, qog‘oz va nusxa qog‘ozi. Asbobdan faqat o‘qituvchi nazoratida foydalanamiz; hech kim otish chizig‘ida turmaydi.
Zarina45° da uch marta: 2,40; 2,50; 2,45 m. O‘rtacha (2,40 + 2,50 + 2,45) : 3 = 2,45 m. Mutlaq xatolar: 0,05; 0,05; 0, o‘rtacha ≈ 0,03 m.
Jasur30° da: 2,10; 2,15; 2,05 m, o‘rtacha 2,10 m. Nisbat 2,10 : 2,45 ≈ 0,86. Nazariya bo‘yicha sin60° ≈ 0,87. Deyarli mos!
MalikaFarq havo qarshiligi, sharcha o‘lchami va otilish balandligidan bo‘lishi mumkin. Xatoni yozmasak, natija halol emas.
Demak, o‘tgan haftagi yon-da’vo («45° da eng uzoq») tajribada ham tasdiqlandi, xatosi bilan. Raqam bilan birga xatoni ham yozish — fakt-chek odati.
Fizika

Qulf 6: Laboratoriya: burchak va masofa

Topshiriq: Uch o‘lchov: 2,40; 2,50; 2,45 m. O‘rtacha qiymat qancha?

Payshanba

JasurYon-post: «Teng kunlik kuni tushda Toshkentda Quyosh aynan tepada turadi».
ZarinaGeografiyadan: kenglik zonalligining asosiy sababi — Yer yumaloqligi tufayli Quyosh nurlari burchagining ekvatordan qutbgacha o‘zgarishi.
AnvarTeng kunlik tushida Quyosh balandligi h = 90° − φ. Toshkent φ ≈ 41° shim. kenglik: h ≈ 49°. Tepada (90°) faqat ekvatorda.
MalikaO‘zbekiston tekisliklarida cho‘l va yarim cho‘l, tog‘larda esa balandlik mintaqalari: bu zonallik emas, va balandlik o‘zgarishi.
Post noto‘g‘ri: Toshkentda Quyosh 49° balandlikda, tepada emas.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 7: Quyosh nuri burchagi

Topshiriq: Teng kunlik tushida φ = 41° kenglikda Quyosh balandligi qancha?

AnvarKimyo darsi: Vyurs reaksiyasi (1855) zanjirni uzaytiradi: 2R–X + 2Na → R–R + 2NaX. Masalan, 2C₂H₅Br + 2Na → C₄H₁₀ + 2NaBr.
JasurNatriy suv bilan keskin reaksiyaga kirishadi, shuning uchun uni faqat o‘qituvchi laboratoriyada ishlatadi. Biz faqat formulani hisoblaymiz.
ZarinaMetanni alyuminiy karbiddan ham olish mumkin: Al₄C₃ + 12H₂O → 4Al(OH)₃ + 3CH₄↑.
MalikaFizik xossalar: C₁–C₄ gaz, C₅–C₁₅ suyuqlik, C₁₆ dan boshlab qattiq; suvda erimaydi, suvdan yengil. Shuning uchun suv ustida neft dog‘i suzadi.
Eslab qolamiz: reaksiya ham, reklama ham shartsiz to‘liq javob bermaydi: harorat, katalizator, foiz qo‘shilishi — hammasi shartga bog‘liq.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 8: Alkanlarni olish va xossalari

Topshiriq: 2C₂H₅Br + 2Na → ? + 2NaBr. Qaysi alkan hosil bo‘ladi?

AnvarJahon tarixi: 1920-yillarda AQSHda ko‘p odam birja aksiyalarini kreditga sotib olgan. 1929-yil 24-oktabrda Nyu-York birjasida tushish boshlandi.
Zarina1929–1932 yillarda sanoat ishlab chiqarishi taxminan ikki baravar kamaydi, ishsizlar taxminan 13 millionga yetdi. 1933-yildan «Yangi kurs» boshlandi, 1935-yilda Ijtimoiy ta’minot qonuni qabul qilindi.
MalikaSaboq: kredit foizli, foiz esa murakkab bo‘lsa, qarz ham tez o‘sadi. Shuning uchun shartlarni oldindan o‘qish kerak.
JasurO‘zbekiston tarixi: 1918-yil fevral oxirida Qo‘qon atrofida qurolli qarshilik boshlandi. Sovet hujjatlari bu harakatni «bosmachilik» deb atagan; darslik va ko‘p o‘zbek tarixchilari uni mustaqillik harakati deydi.
Bir hodisaga turli manbalar turli nom bergan. Nomni kim, nima uchun qo‘ygani — manba tahlilining bir qismi. Tarixchilar harakat bir xil bo‘lmaganini ham ta’kidlaydi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Kredit, nom va manba

Topshiriq: Nega bir harakatning turli nomlari bor?

Juma

AzizHujayra ham ikki baravar bo‘ladimi? Qanday tez?
ZarinaBiologiya darsi: hujayra hayot sikli — interfaza (S fazada DNK ikki hissa bo‘ladi) va bo‘linish. Mitozdan ikki bir xil diploid hujayra hosil bo‘ladi.
AnvarHar bo‘linishda soni ikki baravar: 1 → 2 → 4 → … 7 bo‘linishdan keyin 2⁷ = 128 hujayra. Odam somatik hujayrasida 46 xromosoma, gametada 23.
MalikaMayozda esa ikki bo‘linish va 4 ta haploid, genetik jihatdan farq qiluvchi hujayra hosil bo‘ladi. DNK matritsa sintezi bilan nusxalanadi — komplementarlik tamoyili.
Qiziq, lekin hujayra har bo‘linishda aniq 2 baravar bo‘ladi; foiz esa 1,1 baravar. Ikki xil o‘sish: «2×» va «1,1×».
Biologiya

Qulf 10: Hujayra bo‘linishi — ikki baravar

Topshiriq: Bitta hujayra 5 marta bo‘linsa, nechta hujayra bo‘ladi?

Sinf rahbariDavlat va huquq darsi: inson huquqlarini himoya qilishning xalqaro asosi — 1948-yilgi Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va 1966-yilgi ikki pakt.
AnvarO‘zbekistonda: sudlar, prokuratura, Oliy Majlis Inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman), Milliy inson huquqlari markazi, Konstitutsiyaviy sud. Har kim huquqini sudda himoya qilishi mumkin.
ZarinaBu bizga nima uchun kerak? Agar kimdir reklama orqali aldanayotganini sezsa, yolg‘iz o‘zi harakat qilmaydi: kattalar bilan maslahatlashib, vakolatli idoraga murojaat qiladi.
MalikaBiz esa reklamani «aldov» deb ayblamaymiz: shartlar noma’lum, shuning uchun hukm — HALI ANIQ EMAS.
Real huquqiy savol bo‘lsa, malakali yurist yoki davlat yordam xizmatiga murojaat qilamiz. Biz klub sifatida faqat raqamlarni tekshirdik.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 11: Huquqlarni himoya qilish

Topshiriq: Qaysi hujjat 1948-yilda qabul qilingan?

AnvarKalitlarni yig‘amiz. 🔑1: oddiy foizda 7 yilda 1 700 000 — ikki baravar emas. 🔑2: shior foiz qanday qo‘shilishini aytmagan. 🔑3: yilda bir marta qo‘shilsa — 1 948 717 (yetmaydi). 🔑4: oyda bir marta qo‘shilsa — 2 007 920 (oshadi).
ZarinaDa’vo shartga bog‘liq: bir holda to‘g‘ri, boshqasida noto‘g‘ri. Hukm TO‘G‘RI ham, NOTO‘G‘RI ham bo‘lolmaydi.
MalikaADASHTIRADI deyish mumkinmi? Yo‘q: biz reklama bilmaydigan shartni aybdor qilolmaymiz. Etishmayotgan ma’lumot bor, shuning uchun «HALI ANIQ EMAS».
JasurKeyingi qadam: kattalar bilan banklar shartlarini o‘qish: foiz qanday qo‘shiladi, qancha muddatga. Shunda hukmni yangilaymiz.
Kelishdik: HALI ANIQ EMAS. Hal qiluvchi kalitlar — 2, 3 va 4: ularni birga o‘qiymiz.
MatematikaInformatika

Qulf 12: Hukm: hali aniq emas

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

«7 yilda ikki baravar» reklamasi. Hukm: HALI ANIQ EMAS

Da’vo: «Yiliga 10 % — pul 7 yilda ikki baravar bo‘ladi» (o‘ylab topilgan reklama). Hukm: HALI ANIQ EMAS. Dalillar: 1) oddiy foizda 1 000 000 so‘m 7 yilda 1 700 000 bo‘ladi; 2) foiz yilda bir marta qo‘shilsa — 1 948 717 (yetmaydi); 3) oyda bir marta qo‘shilsa — ≈ 2 007 920 (oshadi); 4) shior foiz qanday qo‘shilishini aytmagan. O‘quvchilar nima qilishi mumkin: kattalar bilan hisob shartlarini o‘qisin va foiz qanday qo‘shilishini so‘rasin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Oddiy foizda 7 yilda 1 000 000 so‘m 1 700 000 so‘m bo‘ladi: ikki barobar emas.
  2. Qisqa reklama shiori foiz qanday qo‘shilishi kabi shartlarni aytmaydi — to‘liq shartlar kerak.
  3. Foiz yilda bir marta qo‘shilsa, 7 yilda 1 948 717 so‘m (ikki baravarga yetmaydi); oyda bir marta qo‘shilsa ≈ 2 007 920 so‘m (oshadi).
  4. Jadval: yillik qo‘shilganda 8-yilda 2 143 589 so‘m (ikki baravardan oshdi), 7-yilda esa hali yo‘q; oylik qo‘shilganda 7-yilda oshadi.

Yulduzli savollar

  1. Qiymati 1 000 000 so‘m bo‘lgan kompyuter yiliga 20 % arzonlashadi. 2 yildan keyin qiymati?

  2. Qaysi gap faqat «hali aniq emas» hukmiga mos?

  3. O‘ylab ko‘r: agar reklamada «foiz har oy qo‘shiladi» deb yozilgan bo‘lsa, hukm qanday bo‘lardi?

Hikoyadagi darslar