Sodda irratsional tengsizliklar
Noma’lum ildiz ostida qatnashgan tengsizlik irratsional tengsizlik deyiladi. Yechimlar cheksiz to‘plam bo‘lgani uchun javobni qiymat qo‘yib tekshirib bo‘lmaydi, shu sababli har bir almashtirish tengkuchli bo‘lishi kerak. Ikkala qismni juft darajaga ko‘tarish faqat ikkala qism nomanfiy bo‘lganda tengkuchli tengsizlik beradi. Qoidalar: √A < B ⇔ {A < B², A ≥ 0, B ≥ 0}; √A > B ⇔ yoki {B < 0, A ≥ 0}, yoki {B ≥ 0, A > B²} (ikki holning birlashmasi); √A > √B ⇔ {B ≥ 0, A > B}. Shuningdek, √A ≤ B ⇔ {A ≥ 0, B ≥ 0, A ≤ B²}. Birinchi tengsizlik kvadratga ko‘tarishdan, ikkinchisi ildizning mavjudligidan, uchinchisi kvadratga ko‘tarish mumkinligidan (B ≥ 0) kelib chiqadi. Agar B < 0 bo‘lsa, √A < B yechimga ega emas, √A > B esa A ≥ 0 bo‘lgan barcha x larda o‘rinli.
| Tengsizlik | Teng kuchli sistema |
|---|---|
| √A < B | A ≥ 0, B ≥ 0, A < B² |
| √A > B | B < 0, A ≥ 0 yoki B ≥ 0, A > B² |
| √A > √B | B ≥ 0, A > B |
Jism h metr balandlikdan tushganda yerga urilish tezligi taxminan v = √(20h) m/s (erkin tushish tezlanishi taxminan 10 m/s² deb olinsa). Tezlik 6 m/s dan kichik bo‘lishi uchun √(20h) < 6, ya’ni 20h < 36 va h < 1,8 m bo‘lishi kerak; h manfiy bo‘lmasligi ham shart.
Xavfsizlik muhandislari buyum tushish sinovlarini rejalashtiradi, o‘yin yaratuvchilari tushayotgan jismlarni haqiqiydek ko‘rsatadi, o‘qituvchilar sport jihozlarining xavfsiz balandligini tushuntiradi.
Qog‘ozda v = √(20h) formulasi bilan h = 0,2; 0,45; 0,8 m uchun tezlikni hisoblang. Ildiz hech qachon manfiy chiqmasligiga e’tibor bering.
«Ikki holni topish» musobaqasi: guruhlarga √A > B tengsizliklar beriladi; ular avval B ning ishorasi bo‘yicha ikkita holni ajratadi, so‘ng har birining yechimini topib, birlashtiradi. Eng tez va to‘g‘ri yechgan guruh yutadi.