Amaliy mashq va tatbiqlar: ko‘pyoqlar va aylanish jismlari
To‘g‘ri prizmaning yon yoqlari to‘g‘ri to‘rtburchaklar bo‘lgani uchun uning yon sirti asosining perimetri bilan yon qirrasining ko‘paytmasiga teng: Syon = P · h; to‘la sirt Sto‘la = Syon + 2Sasos. Muntazam piramidada balandlik h asos markazi O ga tushadi; O dan asos uchigacha masofa tashqi chizilgan aylana radiusi R, O dan asos tomoni o‘rtasigacha masofa ichki chizilgan aylana radiusi r. Yon qirra √(h² + R²) ga, apofema esa √(h² + r²) ga teng (ikkalasi ham to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi). Yon sirt Syon = p · a (p — asos yarim perimetri), to‘la sirt esa unga asos yuzini qo‘shib topiladi. Kvadrat uchun r = a/2, R = a√2/2; muntazam uchburchak uchun r = a√3/6, R = a√3/3; muntazam oltiburchak uchun R = a, r = a√3/2. Silindr yon sirti — asos aylanasi uzunligi bilan yasovchi ko‘paytmasi; konusda yasovchi l = √(h² + r²) va Syon = πrl. Yasovchi asos bilan α burchak tashkil qilsa, r = l cos α.
Konus shaklidagi tom yopilishida asos radiusi 2,5 m, balandlik 6 m. Yasovchi √(2,5² + 6²) = 6,5 m, yon sirt π·2,5·6,5 = 16,25π ≈ 51 m². Demak, yopish uchun taxminan 51 m² material kerak, bunda choklar uchun ozgina zahira qo‘shiladi.
Chodir va tom ustalari material miqdorini hisoblaydi, listli metall bilan ishlovchilar konus uchun yoyilmani chizadi, bo‘yoqchilar silindr va konus shaklidagi bakni bo‘yash uchun bo‘yoq miqdorini baholaydi.
Konus shaklidagi narsa toping (qog‘oz stakan, voronka yoki matematika xonasidagi konus). Chizg‘ich bilan yasovchisini va yuqori chetining diametrini o‘lchab, yon sirtini π·r·l formulasi bilan hisoblang.
Guruhlar bo‘sh qutini (masalan, taxta ko‘rinishidagi karton quti) o‘lchab, uning to‘la sirtini hisoblaydi, so‘ng uni yoyib (kattalar qaychi bilan yordam beradi) haqiqiy yoyilma yuzini o‘lchov bilan solishtiradi.