ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Fazodagi chiziqlar va tekisliklar bo‘yicha amaliyot

Darslar 24 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
24

Amaliy mashq va tatbiqlar: fazodagi to‘g‘ri chiziqlar va tekisliklar

Darslik, 1-qism: 135–143-betlar
MaqsadFazodagi to‘g‘ri chiziqlar va tekisliklar haqidagi bilimlarni kub va parallelepiped misolida qo‘llash: joylashishni aniqlash, kesim yasash va uning o‘lchamlarini topish, amaliy holatlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
umumiy nuqta · common pointkesishish chizig‘i · line of intersectionkesim yuzi · area of a sectionbir tekislikda yotish · being coplanar
Tushuntirish

Masalani yechishdan oldin chizma chiziladi: ko‘rinmas qirralar shtrixlanadi, berilgan nuqtalar belgilanadi. Ikki chiziqning joylashuvi savolida avval ularning umumiy nuqtasi bor-yo‘qligiga qaraymiz; umumiy nuqta bo‘lmasa, ular bitta yoqda yotsa parallel, aks holda ayqash bo‘ladi. Ikki tekislikning kesishishi har doim to‘g‘ri chiziqdir: bu chiziqni ikkita umumiy nuqta topib o‘tkazamiz. Kesimning yuzini topishda avval uning shaklini aniqlaymiz: kub kesimi uchburchak ham, to‘rtburchak ham, boshqa ko‘pburchak ham bo‘lishi mumkin. Tomonlar uzunligi odatda to‘g‘ri burchakli uchburchakdagi Pifagor teoremasidan topiladi: kub yog‘ining diagonali a√2, fazoviy diagonal esa a√3. Amaliy hayotda ham bu fikrlar ishlaydi: ip tarang tortilsa, u to‘g‘ri chiziq beradi, uch oyoqli tayanch esa har doim bitta tekislikka tayanadi.

ƒDiagonallar
d = a√2, D = a√3
Kubning yoq diagonali a√2, fazoviy diagonali a√3.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kvadrat shaklidagi yog‘och darvoza ramasining tomoni 1,5 m. Rama qiyshayib ketmasligi uchun unga diagonal taxta mahkamlanadi; uning uzunligi 1,5·√2 ≈ 2,12 m. Diagonal ramani ikkita uchburchakka bo‘ladi, uchburchak esa shaklini o‘zgartirmaydi.

Kim ishlatadi

Duradgorlar va quruvchilar ramalarni qiyshaymasligi uchun mustahkamlaydi, po‘lat konstruksiya muhandislari fermalarni uchburchaklardan yig‘adi, mebel loyihalovchilar stol va javonlarni chayqalmasligi uchun tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki maktabda stul, stol yoki javonga qarang va uning qiyshayishga qarshi turadigan diagonal tasmasi yoki burchak bo‘lagini toping. U qanday uchburchaklar hosil qilishini tushuntiring.

Namunalar
6 smABCDA₁B₁C₁D₁
Kub, qirrasi 6 sm. A, C va B₁ nuqtalardan o‘tuvchi kesim — tomoni yoq diagonali 6√2 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchak. Yuzi (√3/4) · (6√2)² = (√3/4) · 72 = 18√3 sm².
3 sm4 sm12 smAC₁
Qirralari 3, 4 va 12 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli parallelepipedning fazoviy diagonali: asos diagonali √(3² + 4²) = 5; fazoviy diagonal √(5² + 12²) = 13.
Sinfda faoliyat

Uch kishi guruhi uyda yoki sinfda tarang ip bilan stulning to‘rtta oyog‘i uchlari bir tekislikda yotishini tekshiradi (ip qarama-qarshi oyoqlar uchlariga tortiladi; ular kesishsa — bir tekislikda). Kesuvchi, o‘tkir yoki sinib qolgan buyumlarni ishlatmang.

Mashq
1
Ikki tekislik kesishganda nima hosil bo‘ladi?
2
Kubning bitta qirrasi bilan nechta boshqa qirra kesishadi?
3
Kubning qirrasi 4 sm. AB, BC va BB₁ qirralar o‘rtalari M, N va L; MNL uchburchakning perimetrini toping.
4
Duradgor taxta yuzasini to‘g‘ri chizg‘ich bilan turli yo‘nalishlarda tekshiradi. Nima uchun bu yetarli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAholi ikki baravardan ko‘p oshdimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →