ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Foizlarga oid masalalar

Darslar 9 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
9

Masalalar yechish: foizlar

Darslik, 1-qism: 53–57-betlar
MaqsadFoizlarga oid masalalarni yechish: teng oylik to‘lovlar, murakkab foizda davrlar soni, dastlabki summani topish va amortizatsiya (eskirish) qiymati.
Yangi so‘zlar
oylik to‘lov · monthly paymentamortizatsiya · depreciationamortizatsiya normasi · depreciation ratedavrlar soni · number of periods
Tushuntirish

Qarz teng oylik to‘lovlar bilan qaytarilsa, avval foiz to‘lovi I topiladi, so‘ng umumiy to‘lanadigan summa C + I oylar soniga bo‘linadi: oylik to‘lov = (C + I) / (12n). Murakkab foizda davr kichrayganda davrlar soni kn ko‘payadi, stavka esa r/k ga kamayadi; masalan, 2,5 yil oylik hisoblashda kn = 12 · 2,5 = 30. Agar yakuniy balans A ma’lum bo‘lsa, dastlabki summa C = A / (1 + r/100)ⁿ formuladan topiladi. Uskuna, mebel, kompyuter kabi mulk eskirib arzonlashadi: amortizatsiya normasi r bo‘lsa, n yildan keyingi qiymat A = C · (1 − r/100)ⁿ ga teng, ya’ni har yili qiymatning joriy qismi r% ga kamayadi. Shuning uchun yillik yo‘qotish har yili kichrayadi va n yildagi jami yo‘qotish birinchi yil yo‘qotishining n baravaridan kam bo‘ladi. Banklar tezkor hisob uchun jadvallardan ham foydalanadi: har 1000 birlik kredit uchun oylik to‘lov jadvaldan olinib, kredit miqdoriga mutanosib ko‘paytiriladi.

ƒFormula
A = C · (1 − r/100)ⁿ
Har yili qiymat joriy qiymatning r % ga kamayadi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosiped 2 400 000 so‘m turadi deylik va u har yili qiymatining 15 % ini yo‘qotadi. 1-yildan keyin u 2 400 000 · 0,85 = 2 040 000 so‘m, 2-yildan keyin 1 734 000 so‘m bo‘ladi. Birinchi yil 360 000, ikkinchi yil esa 306 000 so‘m yo‘qotildi, ya’ni velosiped yildan yilga kamroq arzonlashadi.

Kim ishlatadi

Buxgalterlar uskunalarning eskirishini hisobga oladi, ishlatilgan buyumlarni sotib oluvchilar narxning adolatliligini baholaydi, sug‘urtachilar buyumning joriy qiymatini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga 100 birlik qiymatli narsani yozing va u yiliga 10 % arzonlashadi deb hisoblang. 3 yil uchun qiymatni va har yilgi yo‘qotishni yozing; yo‘qotish yildan yilga kamayishini tekshiring.

Namunalar
12 000 000 so‘m 2 yilga yiliga 8% oddiy foiz bilan, oyma-oy teng to‘lovlarda: I = 12 000 000 · 8 · 2 / 100 = 1 920 000; jami 13 920 000; 24 oy, oylik to‘lov 13 920 000 : 24 = 580 000 so‘m.
0246887,26,485,8320-yil1-yil2-yil3-yilmln so‘mqiymat
8 000 000 so‘mlik uskunaning yillik amortizatsiya normasi 10%. 2 yildan keyin qiymati A = 8 000 000 · 0,9² = 6 480 000 so‘m; 3 yildan keyin 6 480 000 · 0,9 = 5 832 000 so‘m. Birinchi yilda 800 000, ikkinchi yilda 720 000, uchinchisida 648 000 yo‘qotildi — yo‘qotish kamayib boradi.
Sinfda faoliyat

Guruhlarga «Kredit yoki jamg‘arma?» topshirig‘i: har bir guruh o‘ylab topilgan mebel narxi, foiz va muddat bilan ikki yo‘lni (kredit/oyma-oy to‘lov va oldindan jamg‘arish) hisoblab, qaysi biri arzonligini sinfga taqdim etadi.

Mashq
1
n yildan keyingi amortizatsiya qiymati formulasini yozing.
2
6 000 000 so‘m 2 yilga 10% oddiy foiz bilan olindi va 24 ta teng oylik to‘lov bilan qaytariladi. Oylik to‘lov necha so‘m?
3
2 000 000 so‘mlik asbobning yillik amortizatsiya normasi 20%. 2 yildan keyin qiymati necha so‘m?
4
Nima uchun 2 yilda qiymat yo‘qotilishi 20% li birinchi yil yo‘qotishidan ikki baravar emas? 2 000 000 so‘m misolida tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«7 yilda ikki baravar» reklamasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →