To‘plam tushunchasi, to‘plamlar ustida amallar. To‘ldiruvchi to‘plam
To‘plam ta’rifsiz qabul qilinadigan asosiy tushunchalardan biri: u bir butun deb qaraladigan narsalar majmuasi, uni tashkil etuvchi narsalar esa elementlar deb ataladi. «x element A to‘plamga tegishli» x ∈ A, «tegishli emas» esa x ∉ A deb yoziladi. Elementlari soni chekli to‘plam chekli, aks holda cheksiz deyiladi; chekli A ning elementlari soni n(A) bilan, birorta ham elementi yo‘q to‘plam esa ∅ bilan belgilanadi (n(∅) = 0). A ning har bir elementi B ga ham tegishli bo‘lsa, A to‘plam B ning qism to‘plami: A ⊆ B. A ∪ B birlashma kamida bittasida bor elementlardan, A ∩ B kesishma esa ikkalasida ham bor elementlardan iborat; umumiy elementi yo‘q to‘plamlar kesishmaydi. Universal to‘plam U berilganda A′ to‘ldiruvchi to‘plam U ning A ga tegishli bo‘lmagan barcha elementlarini o‘z ichiga oladi: A ∩ A′ = ∅, A ∪ A′ = U, n(A) + n(A′) = n(U). Chekli to‘plamlar uchun n(A ∪ B) = n(A) + n(B) − n(A ∩ B) bo‘ladi, chunki umumiy elementlar yig‘indida ikki marta hisoblanadi.
Mahalla hashar kuni uchun ikkita ro‘yxat tuzildi: ko‘chat ekishga 22 kishi, to‘siqni bo‘yashga 16 kishi yozildi, 9 kishi ikkala ro‘yxatda ham bor. Oddiy qo‘shsak 38 chiqadi, ammo ikki marta sanalgan 9 kishini ayirsak, hammasi bo‘lib 29 ta turli odam kelishi ma’lum bo‘ladi.
Ma’lumotlar bazasi mutaxassislari takroriy yozuvlarni bir marta sanaydi, tadbir tashkilotchilari ishtirokchilar sonini aniq biladi, so‘rovnoma tahlilchilari ikki savolga ham «ha» degan javobni ikki marta hisoblab yubormaydi.
Daftarga ikkita ro‘yxat yozing: bu hafta darsi bor fanlar va uy vazifasi bor fanlar. Ikkalasida ham uchraydigan fanlarni belgilang va n(A ∪ B) formulasi bilan turli fanlar sonini tekshiring.
Sinfda ikki doira (arqon yoki bo‘r bilan chizilgan) yarating: «ingliz tilini o‘rganadiganlar» va «shaxmat o‘ynaydiganlar». O‘quvchilar o‘z joyini tanlaydi, kesishma qismida turganlar ikkalasiga ham tegishli. Sanashni bajarib n(A ∪ B) = n(A) + n(B) − n(A ∩ B) ni tekshiring.