ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kompleks sondan ildiz chiqarish

Darslar 41 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
41

Kompleks sondan kvadrat ildiz chiqarish

Darslik, 2-qism: 84–85-betlar
MaqsadKompleks sondan kvadrat ildiz (hamda kub va 4-darajali ildiz) chiqarishni trigonometrik shakl yordamida bilish.
Yangi so‘zlar
kvadrat ildiz · square rootildiz moduli · modulus of a rootn-darajali ildiz · nth rootmuntazam ko‘pburchak · regular polygon
Tushuntirish

z = r(cos φ + i sin φ) sonning kvadrat ildizi — kvadrati z bo‘ladigan kompleks son w = ρ(cos ψ + i sin ψ). w² = z dan ρ² = r va 2ψ = φ + 2πn kelib chiqadi, ya’ni ρ = √r, ψ = (φ + 2πn)/2. n = 0 va n = 1 da ikkita turli ildiz chiqadi: w₀ = √r(cos φ/2 + i sin φ/2) va w₁ = √r(cos(φ/2 + π) + i sin(φ/2 + π)) = −w₀; n = 2, 3, … da ildizlar takrorlanadi. Demak, noldan farqli har qanday kompleks sonning ikkita kvadrat ildizi bor, ular bir-biriga qarama-qarshi. Xuddi shunday, n-darajali ildizning moduli ⁿ√r, argumentlari (φ + 2πk)/n, k = 0, 1, …, n − 1: n ta ildiz bo‘ladi va ular markazi koordinata boshida, radiusi ⁿ√r bo‘lgan aylanaga ichki chizilgan muntazam n-burchakning uchlarida yotadi. Natijani w² = z deb tekshirish foydali.

ⁿ√rABCDEO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Murakkab sonlarning ildizlari kundalik hayotda uchramaydi; ammo 1 ning 5-darajali beshta ildizi birlik aylanada 72° qadam bilan joylashib, muntazam beshburchakni hosil qiladi (360° : 5 = 72°). Shu naqsh tez Furye almashtirishi deb ataladigan hisoblash usulida ishlatiladi, bu usul tovush va tasvirlarni qayta ishlashda uchraydi.

Kim ishlatadi

Signalni qayta ishlash muhandislari tovush va tasvirlarni siqish va tahlil qilishda shu naqshdan foydalanadi, matematiklar tenglamalar ildizlarini geometrik tarzda tushuntiradi, fiziklar to‘lqin masalalarida shu ildizlarni uchratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga aylana chizing, markazidan boshlab transportir bilan 72° qadam bilan beshta nuqta belgilang va ularni tutashtiring. Chiqqan shakl muntazam beshburchakmi? Qadam 72° bo‘lishi nima uchunligini tushuntiring.

Namunalar
xy−4−3−2−11234−4−3−2−112340w₀w₁
z = 9(cos 60° + i sin 60°). ρ = 3; ψ = 30° + 180°n. n = 0: 3(cos 30° + i sin 30°) = 3(√3/2 + i/2); n = 1: 3(cos 210° + i sin 210°) = −3(√3/2 + i/2).
xy−5−4−3−2−1123−3−2−112302i−2i−4
z = −4: r = 4, φ = 180°. ρ = 2; ψ = 90° + 180°n. Ildizlar 2(cos 90° + i sin 90°) = 2i va 2(cos 270° + i sin 270°) = −2i. Tekshiruv: (2i)² = −4.
Sinfda faoliyat

Juftlikda aylana chizing va z = 1 ning uchta kub ildizini (argumentlar 0°, 120°, 240°) belgilang; ular muntazam uchburchak hosil qilishini transportir va chizg‘ich bilan tekshiring.

Mashq
1
Noldan farqli kompleks sonning nechta kvadrat ildizi bor?
2
√(−9) ning barcha qiymatlarini yozing.
3
z = 16(cos 80° + i sin 80°) ning kvadrat ildizlari moduli nimaga teng?
4
Nima uchun ikkita kvadrat ildiz qarama-qarshi sonlar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli10 % chegirma — rostmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →