ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ko‘rsatkichli tengsizliklar va logarifm

Darslar 35–36 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
35

Bevosita yechiladigan ko‘rsatkichli tengsizliklar

Darslik, 2-qism: 55-bet
MaqsadKo‘rsatkichli tengsizliklarni asoslarni tenglashtirish, qavsdan chiqarish va yangi o‘zgaruvchi kiritish usullari bilan yechish.
Yangi so‘zlar
ko‘rsatkichli tengsizlik · exponential inequalityasos · basetengkuchli · equivalento‘zgaruvchini almashtirish · substitution
Tushuntirish

aᶠ⁽ˣ⁾ > aᵍ⁽ˣ⁾ ko‘rinishidagi tengsizlikda ikkala tomon bir xil asosli daraja bo‘lsa, ko‘rsatkichlar taqqoslanadi. Asos a > 1 bo‘lsa, funksiya o‘suvchi, shuning uchun tengsizlik belgisi saqlanadi: f(x) > g(x). Asos 0 < a < 1 bo‘lsa, funksiya kamayuvchi, shuning uchun belgi teskarisiga o‘zgaradi: f(x) < g(x). Asoslar turlicha bo‘lsa, ularni bir xil asosga keltiramiz (masalan, 1/2 = 2⁻¹, 8 = 2³). Bir nechta had bo‘lsa, eng kichik ko‘rsatkichli darajani qavsdan chiqaramiz yoki 2ˣ = t almashtirish kiritib, kvadrat tengsizlikka kelamiz; bunda t > 0 ekanini unutmaymiz. aˣ < b da b ≤ 0 bo‘lsa yechim yo‘q, aˣ > b da b ≤ 0 bo‘lsa yechim — barcha haqiqiy sonlar, chunki aˣ > 0. Javobni yozishdan oldin bitta nuqta bilan tekshirish foydali.

★Esda tuting
a > 1: tengsizlik belgisi saqlanadi; 0 < a < 1: belgi teskarisiga o‘zgaradi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab ilovasi foydalanuvchilari soni har oy 8 % ga oshadi (misol uchun). Soni 2 baravardan oshishi uchun 1,08ⁿ > 2 bo‘lishi kerak: 9 oyda 1,08⁹ ≈ 1,999 (ikki baravardan sal kam), 10 oyda 1,08¹⁰ ≈ 2,16. Demak, eng kamida 10 oy kerak.

Kim ishlatadi

Shahar rejalashtiruvchilari transport yoki suv sarfi ma’lum chegaradan oshadigan vaqtni baholaydi, biznes tahlilchilari mijozlar soni ikki baravar bo‘lish muddatini hisoblaydi, biologlar populyatsiya o‘sishini kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 1 dan boshlab sonni qayta-qayta 1,1 ga ko‘paytiring (1,1; 1,21; …) va 2 dan oshgan birinchi bosqichni toping. Necha marta ko‘paytirishga to‘g‘ri kelganini yozing.

Namunalar
−10123456
2^(3x − 1) < 2^(x + 5). Asos 2 > 1, belgi saqlanadi: 3x − 1 < x + 5, 2x < 6, x < 3. Javob: (−∞; 3).
−3−2−1012345
(1/2)^(x²) ≥ (1/2)^(2x + 3). Asos 1/2 < 1, belgi teskari: x² ≤ 2x + 3, x² − 2x − 3 ≤ 0, (x + 1)(x − 3) ≤ 0, x ∈ [−1; 3].
Sinfda faoliyat

Juftlikda 2ˣ > 8 ni x = 0, 1, 2, 3, 4, 5 qiymatlarini qo‘yib tekshiring, so‘ng 2ˣ > 8 va (1/2)ˣ > 1/8 yechimlari nima uchun qarama-qarshi yo‘nalishda ekanini muhokama qiling.

Mashq
1
0 < a < 1 bo‘lganda aᶠ > aᵍ tengsizlik qanday ko‘rsatkichli tengsizlikka o‘tadi?
2
3^(x − 2) > 9 ni yeching.
3
(1/2)ˣ ≥ 1/8 ni yeching.
4
Nima uchun 2ˣ > −3 tengsizlik barcha x uchun o‘rinli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHar kuni ikki baravar oshadigan ish haqiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →