☰ Mundarija · Matematika

Ko‘rsatkichli tengsizliklar va logarifm

Darslar 35–36 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
35

Bevosita yechiladigan ko‘rsatkichli tengsizliklar

Darslik, 2-qism: 55-bet
MaqsadKo‘rsatkichli tengsizliklarni asoslarni tenglashtirish, qavsdan chiqarish va yangi o‘zgaruvchi kiritish usullari bilan yechish.
Yangi so‘zlar
ko‘rsatkichli tengsizlik · exponential inequalityasos · basetengkuchli · equivalento‘zgaruvchini almashtirish · substitution
Tushuntirish

aᶠ⁽ˣ⁾ > aᵍ⁽ˣ⁾ ko‘rinishidagi tengsizlikda ikkala tomon bir xil asosli daraja bo‘lsa, ko‘rsatkichlar taqqoslanadi. Asos a > 1 bo‘lsa, funksiya o‘suvchi, shuning uchun tengsizlik belgisi saqlanadi: f(x) > g(x). Asos 0 < a < 1 bo‘lsa, funksiya kamayuvchi, shuning uchun belgi teskarisiga o‘zgaradi: f(x) < g(x). Asoslar turlicha bo‘lsa, ularni bir xil asosga keltiramiz (masalan, 1/2 = 2⁻¹, 8 = 2³). Bir nechta had bo‘lsa, eng kichik ko‘rsatkichli darajani qavsdan chiqaramiz yoki 2ˣ = t almashtirish kiritib, kvadrat tengsizlikka kelamiz; bunda t > 0 ekanini unutmaymiz. aˣ < b da b ≤ 0 bo‘lsa yechim yo‘q, aˣ > b da b ≤ 0 bo‘lsa yechim — barcha haqiqiy sonlar, chunki aˣ > 0. Javobni yozishdan oldin bitta nuqta bilan tekshirish foydali.

Namunalar
2^(3x − 1) < 2^(x + 5). Asos 2 > 1, belgi saqlanadi: 3x − 1 < x + 5, 2x < 6, x < 3. Javob: (−∞; 3).
(1/2)^(x²) ≥ (1/2)^(2x + 3). Asos 1/2 < 1, belgi teskari: x² ≤ 2x + 3, x² − 2x − 3 ≤ 0, (x + 1)(x − 3) ≤ 0, x ∈ [−1; 3].
Sinfda faoliyat

Juftlikda 2ˣ > 8 ni x = 0, 1, 2, 3, 4, 5 qiymatlarini qo‘yib tekshiring, so‘ng 2ˣ > 8 va (1/2)ˣ > 1/8 yechimlari nima uchun qarama-qarshi yo‘nalishda ekanini muhokama qiling.

Mashq
1
0 < a < 1 bo‘lganda aᶠ > aᵍ tengsizlik qanday ko‘rsatkichli tengsizlikka o‘tadi?
2
3^(x − 2) > 9 ni yeching.
3
(1/2)ˣ ≥ 1/8 ni yeching.
4
Nima uchun 2ˣ > −3 tengsizlik barcha x uchun o‘rinli?