Eng sodda trigonometrik tenglamalar
a ∈ [−1; 1] sonning arksinusi — sinusi a ga teng bo‘lgan [−π/2; π/2] kesmadagi son; arkkosinusi — kosinusi a ga teng bo‘lgan [0; π] kesmadagi son; har qanday a ning arktangensi — tangensi a ga teng bo‘lgan (−π/2; π/2) oraliqdagi son. Masalan, arcsin(1/2) = π/6, arccos(−1/2) = 2π/3, arctg 1 = π/4. Tenglamalar: sin x = a (|a| ≤ 1) da x = (−1)ᵏ arcsin a + πk, k ∈ ℤ; cos x = a (|a| ≤ 1) da x = ± arccos a + 2πk, k ∈ ℤ; tg x = a da x = arctg a + πk, k ∈ ℤ. |a| > 1 bo‘lsa, sin x = a va cos x = a ning yechimi yo‘q, chunki sinus va kosinus [−1; 1] dan chiqmaydi. Maxsus hollar: sin x = 0 da x = πk, sin x = 1 da x = π/2 + 2πk, sin x = −1 da x = −π/2 + 2πk; cos x = 0 da x = π/2 + πk, cos x = 1 da x = 2πk, cos x = −1 da x = π + 2πk. Murakkab argumentda belgilash olamiz: sin 3x = a uchun 3x ni t deb olib, so‘ng x ni topamiz.
| Funksiya | Qiymatlar oralig‘i |
|---|---|
| arcsin a | [−π/2; π/2] |
| arccos a | [0; π] |
| arctg a | (−π/2; π/2) |
Aravachali odamlar uchun pandusning uzunligi 6 m bo‘lib, 0,5 m balandlikka ko‘tarilsin. Qiyalik burchagining sinusi 0,5 : 6 ≈ 0,083, demak burchak arcsin 0,083 ≈ 4,8° — juda yumshoq qiyalik. Teskari trigonometrik funksiya burchakni uning sinusidan topishga imkon berdi.
Me’morlar va quruvchilar pandus qiyaligini hisoblaydi, geodezistlar masofa va balandlikdan burchakni topadi, o‘yin dasturchilari nishon olish burchagini hisoblaydi.
30 sm li chizg‘ichni 6 sm qalinlikdagi kitob uyumiga qiya qilib qo‘ying: sinus ≈ 6 : 30 = 0,2, burchak ≈ 11,5°. Keyin boshqa balandlik tanlab, burchakni chizg‘ichdagi sinusdan hisoblang.
Juftlikda birlik aylana chizing va sin x = 1/2 tenglamaning [0; 2π] dagi ikkita yechimini aylanada belgilang; so‘ng formula bilan k = 0 va k = 1 da topilgan qiymatlar bilan solishtiring.