☰ Mundarija · Matematika

Eng sodda trigonometrik tenglamalar

Darslar 30 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
30

Eng sodda trigonometrik tenglamalar

Darslik, 2-qism: 36–43-betlar
Maqsadarcsin, arccos va arctg tushunchalarini bilish hamda sin x = a, cos x = a, tg x = a ko‘rinishdagi eng sodda tenglamalarni umumiy formulalar bo‘yicha yechish.
Yangi so‘zlar
arksinus · arcsinearkkosinus · arccosinearktangens · arctangentumumiy yechim · general solution
Tushuntirish

a ∈ [−1; 1] sonning arksinusi — sinusi a ga teng bo‘lgan [−π/2; π/2] kesmadagi son; arkkosinusi — kosinusi a ga teng bo‘lgan [0; π] kesmadagi son; har qanday a ning arktangensi — tangensi a ga teng bo‘lgan (−π/2; π/2) oraliqdagi son. Masalan, arcsin(1/2) = π/6, arccos(−1/2) = 2π/3, arctg 1 = π/4. Tenglamalar: sin x = a (|a| ≤ 1) da x = (−1)ᵏ arcsin a + πk, k ∈ ℤ; cos x = a (|a| ≤ 1) da x = ± arccos a + 2πk, k ∈ ℤ; tg x = a da x = arctg a + πk, k ∈ ℤ. |a| > 1 bo‘lsa, sin x = a va cos x = a ning yechimi yo‘q, chunki sinus va kosinus [−1; 1] dan chiqmaydi. Maxsus hollar: sin x = 0 da x = πk, sin x = 1 da x = π/2 + 2πk, sin x = −1 da x = −π/2 + 2πk; cos x = 0 da x = π/2 + πk, cos x = 1 da x = 2πk, cos x = −1 da x = π + 2πk. Murakkab argumentda belgilash olamiz: sin 3x = a uchun 3x ni t deb olib, so‘ng x ni topamiz.

Namunalar
2 sin x = √3 ⇒ sin x = √3/2. Formula: x = (−1)ᵏ arcsin(√3/2) + πk = (−1)ᵏ π/3 + πk, k ∈ ℤ.
cos 2x = −1/2. t = 2x: t = ± arccos(−1/2) + 2πk = ± 2π/3 + 2πk. Demak 2x = ± 2π/3 + 2πk, x = ± π/3 + πk, k ∈ ℤ.
Sinfda faoliyat

Juftlikda birlik aylana chizing va sin x = 1/2 tenglamaning [0; 2π] dagi ikkita yechimini aylanada belgilang; so‘ng formula bilan k = 0 va k = 1 da topilgan qiymatlar bilan solishtiring.

Mashq
1
arcsin a ning qiymatlari qaysi kesmada bo‘ladi?
2
arccos(−√2/2) ni toping.
3
sin x = 0 tenglamani yeching.
4
Nima uchun cos x = 2 tenglamaning yechimi yo‘q?