Parametrik ko‘rinishda berilgan sodda funksiyalarning grafiklari
Harakatlanayotgan nuqtaning koordinatalari vaqtga (yoki boshqa t parametrga) bog‘liq bo‘lishi mumkin: x = φ(t), y = ψ(t). t ning berilgan oraliqdagi barcha qiymatlari uchun hosil bo‘lgan (x; y) nuqtalar to‘plami parametrik berilgan funksiyaning grafigi, nuqta uchun esa trayektoriyasi deyiladi. Chiziqli hollarda t ni bitta tenglamadan ifodalab, ikkinchisiga qo‘yamiz va x bilan y orasidagi bog‘lanishni olamiz. Sinus va kosinus qatnashganda sin t va cos t ni ajratib, sin²t + cos²t = 1 ayniyatidan foydalanamiz. x = a + R cos t, y = b + R sin t aylana beradi: (x − a)² + (y − b)² = R², markazi (a; b), radiusi R. x = p cos t, y = q sin t (p, q > 0) esa x²/p² + y²/q² = 1 tenglamali ellips beradi, yarim o‘qlari p va q. Grafik chizishda t ga bir nechta qiymat berib nuqtalarni belgilash ham mumkin.
| Sistema | Egri chiziq |
|---|---|
| x = a + R cos t, y = b + R sin t | (x − a)² + (y − b)² = R² |
| x = p cos t, y = q sin t | x²/p² + y²/q² = 1 |
O‘yin yoki maktab fizikasida to‘p gorizontal bo‘ylab 10 m/s, yuqoriga 20 m/s tezlik bilan otiladi (havo qarshiligisiz, g ≈ 10 m/s²): x = 10t, y = 20t − 5t². t ni yo‘qotsak t = x/10 va y = 2x − 0,05x² parabola chiqadi; y = 0 da x = 40 m, ya’ni to‘p 40 m uzoqqa tushadi (t = 4 s).
O‘yin dasturchilari obyektlarni vaqt bo‘yicha harakatlantiradi, dronlar traektoriyasini rejalovchilar nuqtaning har bir paytdagi o‘rnini beradi, dastgoh dasturchilari kesuvchi asbobning yo‘lini koordinatalar bilan yozadi.
Katakli qog‘ozda har soniyada nuqta 2 katak o‘ngga va 1 katak yuqoriga siljisin: 5 soniya uchun t, x, y jadvalini to‘ldirib, yo‘lni chizing. Keyin x = 2t qoldirib, y ni t² qilib ko‘ring (t soniyadan keyin t² katak balandlikda) va yo‘l egri chiziqqa aylanishini ko‘ring.
Daftarga x = 5 cos t, y = 5 sin t uchun t = 0°, 30°, 60°, 90°, 120°, … qiymatlarda nuqtalarni belgilang, ularni silliq chiziq bilan tutashtiring va qanday shakl chiqqanini ayting.