ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Uch perpendikularlar va perpendikular tekisliklar

Darslar 49–50 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
50

Fazoda tekisliklarning perpendikularligi

Darslik, 2-qism: 132–136-betlar
MaqsadIkki yoqli burchak va uning chiziqli burchagini, tekisliklar orasidagi burchakni, tekisliklarning perpendikularlik alomati va xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ikki yoqli burchak · dihedral anglechiziqli burchak · linear angleperpendikular tekisliklar · perpendicular planesqirra · edge
Tushuntirish

Umumiy to‘g‘ri chiziq (qirra) bilan chegaralangan ikki yarimtekislikdan iborat shakl ikki yoqli burchak deyiladi. Uning o‘lchovi — chiziqli burchagi: qirraning ixtiyoriy nuqtasidan har bir yoqda qirraga perpendikular nur chiqarilganda hosil bo‘ladigan burchak; qirradagi nuqta qanday tanlanishidan qat’i nazar, u bir xil. Ikki kesishuvchi tekislik to‘rtta ikki yoqli burchak hosil qiladi; ularning 90° dan oshmaydigani tekisliklar orasidagi burchak. Bu burchak 90° bo‘lsa, tekisliklar perpendikular (α ⊥ β). Alomat: agar tekisliklardan biri ikkinchisiga perpendikular to‘g‘ri chiziqdan o‘tsa, tekisliklar perpendikular. Natija: ikki tekislikning kesishish chizig‘iga perpendikular tekislik shu tekisliklarning har biriga perpendikular. Perpendikular tekisliklardan birining nuqtasidan ikkinchisiga tushirilgan perpendikular birinchi tekislikda yotadi.

φM
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki qiyali tomi bor uyning har bir qiyaligi gorizontga nisbatan 30° bo‘lsin. Ikki qiyalik tom tepasida (tizmada) uchrashadi va ular orasidagi ikki yoqli burchak 180° − 30° − 30° = 120° bo‘ladi. Ustalar shu burchakni bilib, tom yog‘ochlarini kesadi.

Kim ishlatadi

Tom yopuvchilar va duradgorlar tom yuzalarining birlashish burchagini o‘lchaydi, planshet va noutbuk ilgagi dizaynerlari ekran burchagini tanlaydi, qog‘ozdan shakl yasovchilar buklash burchaklarini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki qiyali tomi bor uy yoki shiyponga qarang. Har bir qiyalikning gorizontga burchagini ko‘z bilan baholang (45° dan ko‘pmi, kammi?) va ikki qiyalik orasidagi burchakni 180° dan ikkala burchakni ayirib oldindan aytib ko‘ring.

Namunalar
45°ABCDA₁B₁C₁D₁
Kubda ABC₁D₁ va ABCD tekisliklar AB qirra bo‘yicha kesishadi. BC ⊥ AB va BC₁ ⊥ AB, shuning uchun CBC₁ — chiziqli burchak. CC₁ = BC bo‘lgani uchun u 45°.
3ABCDS
Muntazam to‘rtburchakli piramidaning asos tomoni 6, balandligi 3. Yon yoq va asos orasidagi burchak: balandlik va asos markazidan tomon o‘rtasigacha masofa 3 (r = 3) — teng yonli to‘g‘ri burchakli uchburchak, burchak 45°.
Sinfda faoliyat

Kitob yoki daftar muqovasini qisman ochib, turli burchaklarda ushlab turing: qirra (tikilgan joy) ga perpendikular chiziqlarni chizib, ikki yoqli burchakning chiziqli burchagini transportir bilan o‘lchang.

Mashq
1
Ikki yoqli burchakning chiziqli burchagi nima?
2
Kubning ikki qo‘shni yog‘i orasidagi burchak necha gradus?
3
Muntazam to‘rtburchakli piramidaning asos tomoni 6, balandligi √3. Yon yoq va asos orasidagi burchakni toping.
4
Nima uchun perpendikular to‘g‘ri chiziqdan o‘tuvchi tekislik berilgan tekislikka perpendikular bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizdirilsa yaxshiroq o‘tkazadimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →