ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 23-hafta

Qog‘oz oygacha yetadimi?

🎯 Missiya: «Qog‘ozni 42 marta buklasang, qalinligi Oygacha yetadi» — buni qanday tekshiramiz?

Dushanba

JasurVideo sarlavhasi: «Qog‘ozni 42 marta buklasang, u Oyga yetadi?!» Sinfda hamma: «Yo‘q-e!», bir kishi: «Yetarmikan?»
AnvarOna tilidan: so‘roq gap ba’zan hayratni bildiradi («Iyunda qor yog‘dimi?!»), gumon va taxminni («Yetarmikan?»), hatto buyruqni ham. Bunday ohang so‘zlashuv va publitsistik uslubga xos.
ZarinaIlmiy uslubda buyruq ohangsiz: «Quyidagi masalani yeching». Biz ham shunday yozamiz: «Qalinlikni hisoblang.»
MalikaRus tilida bog‘lovchilar: «Если сложить бумагу 42 раза, она дотянется до Луны, потому что толщина удваивается.» «Если» — shart, «потому что» — sabab. «Чтобы проверить» — maqsad; «тоже» va «то же» boshqa-boshqa.
Savol belgisi — isbot emas. Hisoblaymiz va sinaymiz.
Ona tiliRus tili

Qulf 1: Savol belgisi va undov

Topshiriq: «Если» qanday bog‘lovchi?

ZarinaQog‘oz qalinligi 0,1 mm. Har buklashda qalinlik ikki baravar: 2ⁿ · 0,1 mm. Bu f(n) = 2ⁿ, a = 2 > 1, o‘suvchi.
Anvarn = 10: 2¹⁰ = 1024 → 102,4 mm ≈ 10 sm. n = 20: 1 048 576 → ≈ 105 m. n = 30: 1 073 741 824 → ≈ 107 km. n = 40: ≈ 110 000 km.
JasurXossa: aˣ · aʸ = aˣ⁺ʸ. 2⁴² = 2⁴⁰ · 2² = 4 · 2⁴⁰. Demak, n = 42 da ≈ 4 · 110 000 = 440 000 km.
MalikaGrafik (0; 1) dan o‘tadi va Ox ga hech qachon tegmaydi: qiymatlar doim musbat. Dastlab sekin, keyin portlovchi o‘sish.
Birinchi kalit: hisob 42 buklashda ≈ 440 000 km beradi. Endi Oygacha masofa.
Matematika

Qulf 2: Ikkilanish hisobi

Topshiriq: 2⁵ · 2³ nimaga teng?

🔑 Kalit: Hisob: qalinlik 2ⁿ · 0,1 mm; n = 42 da ≈ 440 000 km (n = 40 da ≈ 110 000 km).

Seshanba

ZarinaGeografiya o‘qituvchisi: Yerdan Oygacha o‘rtacha masofa ≈ 384 400 km; orbita cho‘ziq bo‘lgani uchun oy davomida o‘zgaradi.
Anvar440 000 − 384 400 = 55 600 km: hisobiy qalinlik Oydan ≈ 56 000 km uzunroq — yetadi, hatto oshib ketadi.
MalikaSonlar diapazoni ham bor: masalan, Yevropada davlatlar soni — 44 dan 50 gacha, qanday sanashga bog‘liq. Ta’rif o‘zgarsa, son ham o‘zgaradi. Bizda masofa ham «o‘rtacha» deb yozilishi kerak.
JasurJahon tarixi: birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yilda, birinchi inson kosmik parvozi 1961-yilda: 1961 − 1957 = 4 yil. Bu parvozlar Yer atrofida bo‘lgan, Oygacha emas.
Ikkinchi kalit: matematik jihatdan 440 000 km > 384 400 km. Lekin qog‘oz haqiqatan shuncha buklanadimi?
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi

Qulf 3: Oygacha masofa

Topshiriq: Hisobiy 440 000 km Oygacha 384 400 km dan qancha ortiq?

🔑 Kalit: Yerdan Oygacha o‘rtacha masofa ≈ 384 400 km (oy davomida o‘zgaradi); hisobiy 440 000 km undan ≈ 56 000 km ortiq.

AnvarDelphi da «Font ustaxonasi»: beshta Label, Font.Size = 10, 14, 18, 22, 26 va bitta tugma. Har bosishda +3.
ZarinaIkki marta bosilsa: 10 + 6 = 16, 14 + 6 = 20, 18 + 6 = 24, 22 + 6 = 28, 26 + 6 = 32. Qo‘lda hisobladik, keyin F9 bilan tekshirdik — mos.
JasurLabel ning asosiy xususiyati — Caption; raqamni ko‘rsatishda: Label2.Caption := 'Size: ' + IntToStr(Label1.Font.Size); Name xususiyatini ilova ishlayotganda o‘zgartirmaymiz.
MalikaMatn juda kichik yoki fon rangida bo‘lsa — o‘qib bo‘lmaydi. Hisobotimiz ham o‘qiladigan bo‘lsin: katta shrift, aniq ranglar.
Raqamlarni ko‘rsatish — hisobot, ammo e’tibor: ko‘rsatilgan raqam tushunarli bo‘lishi kerak.
Informatika

Qulf 4: Label bilan hisobot

Topshiriq: Label1.Font.Size = 10 va har bosishda +3 qo‘shiladi. 4 marta bosilgandan keyin Font.Size qancha?

Chorshanba

AzizQog‘oz tasmasini mato bilan ishqalasam, u mayda parchalarni tortadi. Nega?
ZarinaZaryadning saqlanish qonuni: yopiq tizimda zaryadlar yig‘indisi o‘zgarmaydi: q₁ + q₂ = const. Bir jism yo‘qotganini ikkinchisi oladi.
AnvarMaydon kuchlanganligi E = k|q|/r², k = 9·10⁹ N·m²/C². q = 2·10⁻⁶ C, r = 0,3 m: E = 9·10⁹ · 2·10⁻⁶ / 0,09 = 200 000 N/C.
JasurSuperpozitsiya: perpendikulyar bo‘lsa E = √(E₁² + E₂²). 30 000 va 40 000 N/C → 50 000 N/C.
Aziz, tasma zaryadlanadi, mayda parchalar tortiladi. Oyga esa bu hech qanday aloqasi yo‘q: ikki hisob alohida.
Fizika

Qulf 5: Zaryad saqlanadi

Topshiriq: Perpendikulyar E₁ = 30 000 va E₂ = 40 000 N/C bo‘lsa, E qancha?

ZarinaKimyo: aldegidlar — >C=O guruhining uglerodi vodorodga bog‘langan (–CHO); formulasi CₙH₂ₙO. n = 1: CH₂O (metanal), n = 2: C₂H₄O (etanal), n = 3: C₃H₆O — propanal.
AnvarAldegidning sifat sinovi «kumush ko‘zgu»: shisha yuzasida kumush parda — aniq belgi. Uni faqat o‘qituvchi laboratoriyada ko‘rsatadi.
MalikaSinov aniq belgi bersin: «ko‘zgu bor — yo‘q». Bizning tajribada ham aniq belgi kerak: «necha buklanadi?»
JasurXususiyat: aldegidlar oson oksidlanadi, birlamchi spirtni oksidlash aldegid beradi. Bunda ham «oldin/keyin» aniq.
Ertaga qog‘ozni haqiqatan buklab ko‘ramiz.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Aniq belgi

Topshiriq: Aldegidlarning umumiy formulasi qaysi?

ZarinaAmakivachchamga norasmiy xat yozamiz: Hi cousin! How are you? How’s everything going? I’m writing to tell you about our paper-folding test.
AnvarWe tried to fold it 42 times — what a piece of cake, we thought! But after seven folds it was impossible. It was awesome and a bit funny!
MalikaMuloqotni boshlash — break the ice; kitob o‘qish — hit the books. Yakun: Write back soon! Take care! Norasmiy xat ham tartibli bo‘lsin: abzatslar va imlo muhim.
JasurRasmiy xat esa boshqacha: Dear Sir or Madam, I am writing to enquire… Moreover, however, therefore.
Ingliz tili

Qulf 7: Norasmiy xat

Topshiriq: “A piece of cake” iborasi nimani bildiradi?

Payshanba

ZarinaBiologiya: bir olim turlarga ikki so‘zli (binar) nom berish qoidasini kiritgan va tizimni ierarxik qurgan; u turlar o‘zgarmaydi deb hisoblagan.
AnvarBirinchi to‘liq evolutsion nazariya (1809): organizmlar sodda shakldan murakkabga o‘zgaradi — bu qismi qoldi; ammo orttirilgan belgilar irsiylanadi degan ikkinchi qismi tajribalarda tasdiqlanmadi.
MalikaYana bir nazariya o‘zgaruvchanlikni ikkiga bo‘lgan: aniq (guruhiy, irsiylanmaydi) va noaniq (individual, irsiylanadi) — hozir modifikatsiya va irsiy o‘zgaruvchanlik.
JasurAdabiyot: Hamid Olimjon 1909-yil 12-dekabrda Jizzaxda tug‘ilgan. «O‘rik gullaganda» va «Chimyon esdaliklari» asarlarini darslikdan o‘qiymiz; ularni bu yerda aytib bermaymiz.
MalikaShe’riy mubolag‘a — da’vo emas, tuyg‘u. Ammo «42 buklasa Oyga yetadi» — fakt sifatida aytilgan. Ular boshqa-boshqa.
Yarmi to‘g‘ri g‘oya — bu qismi tasdiqlandi, qismi yo‘q: bizning videoga ham shunday qarash mumkin.
BiologiyaAdabiyot

Qulf 8: Yarmi to‘g‘ri g‘oya

Topshiriq: Orttirilgan belgilar irsiylanadi degan g‘oyaga nima bo‘ldi?

AnvarA4 varaq, uzunligi 297 mm, qalinligi 0,1 mm. Har buklashda uzunlik yarmiga, qalinlik ikki baravarga.
Zarina7 buklashdan keyin: 2⁷ = 128; qalinlik 128 · 0,1 = 12,8 mm; uzunlik 297/128 ≈ 2,3 mm. Uzunlik qalinlikdan ancha kichik — buklab bo‘lmaydi.
JasurBiz qo‘l bilan 7 marta buklay oldik, 8-da bo‘lmadi. Hech kim xavf ostida emas — oddiy qog‘oz.
Malika42 marta buklasak, uzunlik 297 mm / 2⁴² ≈ 7·10⁻¹¹ mm bo‘lardi — atomdan ham kichik. Hisob to‘g‘ri, bunday buklash esa mavjud emas.
Uchinchi kalit: amalda 7 marta — ko‘pi bilan. Hukmni chiqaramiz.
MatematikaFizika

Qulf 9: Haqiqiy buklash

Topshiriq: 7 buklashdan keyin qalinlik 0,1 mm · 2⁷ = ?

🔑 Kalit: Amalda 7 buklashdan so‘ng: qalinlik 12,8 mm, uzunlik 297/128 ≈ 2,3 mm — keyingi buklash mumkin emas; qo‘lda 7 marta bo‘ldi.

Juma

MalikaKalitlar: hisob 440 000 km beradi, Oygacha o‘rtacha 384 400 km, ammo amalda 7 martadan ortiq buklab bo‘lmaydi.
AnvarHisob va masofa — raqamlar jihatidan «ha». Amaliy imkonsizlik — «yo‘q». Video «buklasang yetadi» deydi, go‘yo mumkin.
ZarinaDemak, matematik gap to‘g‘ri, lekin so‘z ishlatilishi chalg‘ituvchi. Hukm: MISLEADING.
JasurTo‘g‘ri aytish: «Agar qog‘ozni 42 marta buklab bo‘lsa, qalinlik Oydan oshardi» — bu «agar» juda katta.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
Matematika

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 11 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)Rus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobda to‘g‘ri, amalda mumkin emas — MISLEADING

Da’vo: «Qog‘ozni 42 marta buklasang, qalinligi Oygacha yetadi». Hukm: MISLEADING. Hisob: 2⁴² · 0,1 mm ≈ 440 000 km, Oygacha o‘rtacha ≈ 384 400 km — raqamlar mos. Ammo A4 varaq 7 buklashdan keyin 12,8 mm qalin va ≈2,3 mm uzun bo‘ladi: amalda 42 marta buklab bo‘lmaydi. Nima qilish kerak: «agar»ni kattalashtirib ko‘ring va hisob bilan amaliy imkoniyatni alohida tekshiring.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Hisob: qalinlik 2ⁿ · 0,1 mm; n = 42 da ≈ 440 000 km (n = 40 da ≈ 110 000 km).
  2. Yerdan Oygacha o‘rtacha masofa ≈ 384 400 km (oy davomida o‘zgaradi); hisobiy 440 000 km undan ≈ 56 000 km ortiq.
  3. Amalda 7 buklashdan so‘ng: qalinlik 12,8 mm, uzunlik 297/128 ≈ 2,3 mm — keyingi buklash mumkin emas; qo‘lda 7 marta bo‘ldi.

Yulduzli savollar

  1. Hisob bo‘yicha qalinlik Oygacha yetadimi?

  2. Nega amalda 42 marta buklab bo‘lmaydi?

  3. O‘ylab ko‘r: 2⁴⁴ — 2⁴² dan necha baravar katta?

Hikoyadagi darslar