☰ Mundarija · Matematika

Davriy jarayonlar, sinus va kosinus

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
29

y = sin x, y = cos x funksiyalar va ular yordamida modellashtirish

Darslik, 2-qism: 26–35-betlar
MaqsadBurchak sinusi va kosinusini birlik aylanada kiritish, radian o‘lchovi, maxsus burchaklar qiymatlari, y = sin x va y = cos x grafiklari hamda y = a sin bx + c ning amplituda va davrini bilish.
Yangi so‘zlar
birlik aylana · unit circleradian · radianasosiy trigonometrik ayniyat · fundamental trigonometric identitysinusoida · sine curve
Tushuntirish

Radiusi 1 bo‘lgan aylanada (1; 0) nuqtani koordinatalar boshi atrofida α burchakka burishdan hosil bo‘lgan nuqtaning ordinatasi sin α, abssissasi cos α deyiladi. Nuqta aylanada yotgani uchun sin²α + cos²α = 1 (asosiy trigonometrik ayniyat). Burchak radianda ham o‘lchanadi: 180° = π rad, shuning uchun α° = α · π/180 radian; masalan, 30° = π/6, 45° = π/4, 60° = π/3, 90° = π/2. Maxsus qiymatlar: sin 30° = 1/2, cos 30° = √3/2, sin 45° = cos 45° = √2/2, sin 60° = √3/2, cos 60° = 1/2; sin 90° = 1, cos 90° = 0. Ikkinchi chorakda sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α, chunki nuqtalar Oy o‘qiga nisbatan simmetrik. y = sin x va y = cos x ning davri 2π, amplitudasi 1, qiymatlari [−1; 1] oraliqda. y = a sin bx + c funksiyaning amplitudasi |a|, davri 2π/|b|, bosh o‘qi y = c.

Namunalar
cos 120° ni topamiz: 120° = 180° − 60°, shuning uchun cos 120° = −cos 60° = −1/2; sin 120° = sin 60° = √3/2.
y = 3 sin 2x + 1: amplituda 3, davr 2π/2 = π, bosh o‘q y = 1. Eng katta qiymat 1 + 3 = 4, eng kichik 1 − 3 = −2.
Sinfda faoliyat

Daftarga radiusi 5 katak bo‘lgan aylana chizing, 30°, 45°, 60°, 90° burchaklarni chizg‘ich va transportir bilan belgilab, nuqta ordinatasini 5 ga bo‘lib sinusni taxminan toping va jadvaldagi qiymat bilan solishtiring.

Mashq
1
sin 30° nimaga teng?
2
135° ni radianda ifodalang.
3
cos 150° ni toping.
4
Nima uchun sin²α + cos²α = 1?