Organik kimyo tarixi. Organik birikmalarning o‘ziga xos xususiyatlari
1800-yillarning boshida kimyogarlar moddalarni qayerdan olinganiga ko‘ra ikki guruhga ajratgan: tog‘ jinslari va minerallardan olinadiganlar hamda o‘simlik va hayvonlardan olinadiganlar (organik moddalar); ikkinchi guruh faqat tirik organizmda, qandaydir «hayot kuchi» ta’sirida paydo bo‘ladi, deb o‘ylangan. Bu qarashni laboratoriyada olingan sintezlar rad etdi: F. Vyoler 1824-yilda dietsiandan oksalat kislotani, 1828-yilda ammoniy sianatdan mochevinani oldi; A. Kolbe sirka kislotani, M. Bertlo yog‘ni, A. M. Butlerov esa formaldegiddan shakarsimon moddani sintez qildi. Organik kimyo — uglevodorodlar va ularning hosilalarining tuzilishi, olinishi va xossalarini o‘rganadigan fan. Organik birikmalar uglerod atomlarining bir-biri va boshqa elementlar bilan kovalent bog‘lar orqali uzun zanjir hosil qilishi bilan ajralib turadi. Ular yonganda CO₂ va H₂O hosil qiladi, anorganik tuzlarga nisbatan oson suyuqlanadi va parchalanadi, ko‘pchiligi eritmada ionlarga ajralmaydi (noelektrolit), reaksiyalari esa odatda sekin boradi. Yana bir xususiyat — izomeriya: tarkibi bir xil, tuzilishi har xil moddalar mavjudligi.
Sinfda ikki guruhga bo‘linib, «anorganik yoki organik?» o‘yinini o‘ynang: har bir guruh kundalik moddalar (shakar, osh tuzi, paxta, oyna, sirka, quruq mum) nomini yozadi, ikkinchi guruh yonish va suvda erishiga qarab ularni taxmin qiladi. Hech qanday modda yoqilmaydi — faqat rasmlar va nomlar bilan ishlanadi.