Ko‘p atomli spirtlar. Olinishi va xossalari. Ishlatilishi
Bir nechta –OH guruhi bo‘lgan spirtlar ko‘p atomli spirtlar deyiladi. Ikki atomli vakili etilenglikol HOCH₂–CH₂OH (etandiol-1,2), uch atomlisi glitserin HOCH₂–CH(OH)–CH₂OH (propantriol-1,2,3). Har bir –OH alohida uglerodda bo‘ladi: bitta uglerodda ikkita –OH beqaror va suv chiqarib aldegidga o‘tadi. Ular shirin ta’mli quyuq suyuqliklar, suvda yaxshi eriydi; etilenglikol zaharli (ichish mumkin emas), glitserin kosmetika va tibbiyotda ishlatiladi. Bir atomli spirtlar kabi natriy bilan reaksiyaga kirishadi: HOCH₂CH₂OH + 2Na → NaOCH₂CH₂ONa + H₂; HCl bilan –OH ni xlorga almashtiradi. Ko‘p atomli spirtlarga sifat reaksiya: yangi cho‘ktirilgan mis(II) gidroksid Cu(OH)₂ ning ko‘k cho‘kmasi ularda erib, tiniq to‘q ko‘k eritma (kompleks) hosil qiladi. Glitserin nitrat kislota bilan nitroglitserin (murakkab efir) hosil qiladi; u portlovchi modda, tibbiyotda juda oz dozada yurak dori vositasi sifatida ishlatiladi. Olinishi: 1,2-dixloretandan gidroliz bilan, etilenni KMnO₄ bilan oksidlab, glitserinni esa yog‘larni gidrolizlab olinadi. Etilenglikol antifriz va polimerlar (lavsan) xomashyosi.
Maishiy mahsulotlar idishlaridagi «glitserin» yozuvini (qo‘l kremi, sovun) o‘qing va nega namlovchi sifatida ishlatilishini muhokama qiling (suvni yaxshi tortadi). Antifrizga yoki glikolga hech qachon tegmang, ichmang — zaharli.