Alkenlar va ularning nomenklaturasi
Alkenlar — molekulasida bitta C=C qo‘shbog‘ bo‘lgan ochiq zanjirli to‘yinmagan uglevodorodlar; umumiy formulasi CₙH₂ₙ, birinchi vakili etilen (eten) C₂H₄. Qo‘shbog‘ bitta σ- va bitta π-bog‘dan iborat; π-bog‘ kuchsiz, shu sababli alkenlar faol. CH₂=CH– radikali vinil radikali deyiladi. Sistematik nomda mos alkan nomidagi «-an» «-en» ga almashtiriladi va qo‘shbog‘ o‘rni raqam bilan ko‘rsatiladi: propen CH₂=CH–CH₃, buten-1, buten-2. Asosiy zanjir qo‘shbog‘ni o‘z ichiga olishi va raqamlash qo‘shbog‘ga yaqin uchdan boshlanishi shart; o‘rinbosarlar alifbo tartibida aytiladi: 2-metilbuten-2. Ratsional nomenklaturada alken etilenning hosilasi deb qaraladi: propen — metiletilen, buten-2 — simmetrik dimetiletilen, 2-metilpropen — nosimmetrik dimetiletilen. Galogenli hosilalarda ham galogen o‘rinbosar sifatida alifbo tartibida aytiladi: 3-brompropen-1.
Qo‘shbog‘ yo‘q va bor molekulalarni taqqoslash: propan va propen modellarini yig‘ing, qo‘shbog‘ni ikkita parallel cho‘p bilan ko‘rsating va «aylanish» mumkin yoki mumkin emasligini sinab ko‘ring. Cho‘plar bilan ehtiyot bo‘ling.