Disaxaridlar. Polisaxaridlar. Olinishi va xossalari
Disaxaridlar C₁₂H₂₂O₁₁ formulaga ega; gidrolizda ikki monosaxarid hosil qiladi. Saxaroza (lavlagi yoki qamish shakari) glukoza va fruktoza qoldiqlaridan iborat: C₁₂H₂₂O₁₁ + H₂O → C₆H₁₂O₆ (glukoza) + C₆H₁₂O₆ (fruktoza); u erkin aldegid guruhiga ega emas, shuning uchun gidrolizdan oldin «kumush ko‘zgu» ni bermaydi, kislota bilan qaynatilgach beradi. Maltoza (solod shakari) gidrolizda ikkita glukoza beradi. Polisaxaridlar — juda ko‘p monosaxarid zvenolaridan tuzilgan tabiiy polimerlar (C₆H₁₀O₅)ₙ. Kraxmal — α-glukoza qoldiqlaridan, oq kukun, sovuq suvda erimaydi, issiq suvda bo‘kib kleyster hosil qiladi; yod bilan ko‘k rang beradi (sifat reaksiya); gidrolizda glukozagacha parchalanadi: (C₆H₁₀O₅)ₙ + nH₂O → nC₆H₁₂O₆. Selluloza — β-glukoza qoldiqlaridan tolasimon polimer; o‘simlik hujayra devorlarining asosi, paxta tolasi, qog‘oz va gazlama xomashyosi; yod bilan ko‘k rang bermaydi, odam hazm qila olmaydi (xun tola). Kraxmal va selluloza formulasi bir xil, farqi glukoza qoldiqlarining bog‘lanish usulida. Paxta O‘zbekistonning an’anaviy qishloq xo‘jaligi mahsuloti, uning asosiy komponenti selluloza.
Kraxmal va yod: sinfda o‘qituvchi kartoshka kesimiga yod eritmasidan tomizib ko‘rsatadi; siz rang o‘zgarishini yozib borasiz. Yod eritmasi ichilmaydi, kiyimni dog‘laydi — uyda mustaqil ishlatilmaydi.