Spirtlar. To‘yingan bir atomli spirtlarning nomenklaturasi, izomeriyasi va olinishi
Uglevodorod molekulasidagi vodorod atomi gidroksil (–OH) guruhga almashinishidan hosil bo‘lgan birikmalar spirtlar deyiladi; –OH soniga qarab bir, ikki va ko‘p atomli bo‘ladi. To‘yingan bir atomli spirtlarning umumiy formulasi CₙH₂ₙ₊₁OH. Ratsional nomi radikal nomi va «spirt» so‘zidan iborat (metil spirti, etil spirti); sistematik nomi alkan nomiga «-ol» qo‘shib, –OH turgan uglerod raqamini yozib hosil qilinadi: metanol, etanol, propanol-1, propanol-2. Raqamlash –OH ga yaqin uchdan boshlanadi. –OH birlamchi uglerodda bo‘lsa birlamchi, ikkilamchida ikkilamchi, uchlamchida uchlamchi spirt (butanol-1, butanol-2, 2-metilpropanol-2). Izomeriya: zanjir, –OH holati va sinflararo — spirt va oddiy efir: C₂H₅OH va CH₃–O–CH₃. Olinishi: galogenalkilni KOH suvli eritmasi bilan gidrolizlash (C₂H₅Br + KOH → C₂H₅OH + KBr), alkenlarni gidratlash (Markovnikov qoidasi bo‘yicha: CH₂=CH–CH₃ + H₂O → CH₃–CH(OH)–CH₃), murakkab efirlarni gidrolizlash, aldegid va ketonlarni gidrogenlash, sanoatda metanolni sintez-gazdan: CO + 2H₂ → CH₃OH.
Spirt belgilari tanishuvi: «gidroksil guruh» yozilgan kartochka bilan dorixona, kosmetika yoki maishiy kimyo idishlaridagi «etanol», «izopropil spirti», «glitserin» so‘zlarini topib, ularning formulalarini yozing. Hech narsa ochilmaydi.